سوره انعام — آیه 152

## تفسیر آیه ۱۵۲ سوره انعام

### معانی کلمات:

• یتیم: کودکی که پدرش را از دست داده و هنوز به سن بلوغ نرسیده است.
• أَشُدّ: جمع «شَدّ» به معنای استحکام و کمال قوّت؛ یعنی رسیدن به سن بلوغ و رشد عقلی.
• قِسط: عدالت و انصاف.
• وُسع: توانایی و طاقت.
• عهد الله: پیمانی که خداوند بر بندگان خود واجب کرده است.

### تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه شریفه، مجموعه‌ای از احکام مهم اخلاقی و اجتماعی را بیان می‌فرماید:

۱. حفظ مال یتیم:

به اولیاء و سرپرستان یتیمان فرمان می‌دهد که به مال یتیم نزدیک نشوند، مگر به بهترین وجهی که به صلاح و منفعت یتیم باشد؛ یعنی از مال او فقط برای رشد و افزایش آن استفاده کنند، نه برای منافع شخصی خود. این محدودیت تا زمانی ادامه دارد که یتیم به سن بلوغ رسیده و رشد عقلی او محرز شود؛ در آن هنگام باید مالش را به خودش بازگردانند.

۲. عدالت در کیل و وزن:

خداوند فرمان می‌دهد که در پیمانه و ترازو کاملاً عادلانه رفتار کنید و حق مردم را کامل بدهید. سپس می‌فرماید: ما هیچ‌کس را به انجام کاری که از توانش خارج است مکلف نمی‌کنیم؛ بنابراین اگر کسی نهایت تلاش خود را برای رعایت عدالت در اندازه‌گیری به کار برد، خطای ناچیزی که خارج از اختیار اوست، بر او بخشوده می‌شود.

۳. عدالت در گفتار:

هنگامی که سخنی می‌گویید، چه در شهادت، چه در قضاوت و چه در هر خبری، عدالت را رعایت کنید و از حق منحرف نشوید؛ حتی اگر طرف مقابل، خویشاوند نزدیک شما باشد. محبت و خویشاوندی نباید باعث شود که حق را زیر پا بگذارید.

۴. وفای به عهد الهی:

به پیمان خداوند وفا کنید؛ چه پیمان‌هایی که مستقیماً با خدا بسته‌اید (مانند عبادات و التزام به شریعت) و چه پیمان‌هایی که بین مردم با یکدیگر بسته می‌شود و خداوند بر وفای به آنها تأکید کرده است.

در پایان، خداوند این احکام را به عنوان وصیت‌های مؤکد خود بیان می‌کند و هدف از بیان آنها را «تذکر و پندگیری» بندگان ذکر می‌فرماید؛ تا با یادآوری این دستورات، از عاقبت کار خود عبرت بگیرند و به سعادت برسند.

### فواید و پیام‌های آیه:

1. اهمیت حمایت از یتیمان: این آیه نشان می‌دهد که اسلام به شدت به حفظ حقوق کودکان بی‌سرپرست اهمیت می‌دهد و هرگونه سوءاستفاده از اموال آنان را به شدت منع کرده است.
2. عدالت اقتصادی: رعایت انصاف در معاملات و اندازه‌گیری‌ها، پایه‌های یک جامعه سالم را بنا می‌نهد و اعتماد عمومی را تقویت می‌کند.
3. عدالت در گفتار و شهادت: اسلام از مسلمانان می‌خواهد که حتی در سخت‌ترین شرایط، حق‌گویی را فدای منافع شخصی یا خویشاوندی نکنند؛ این نشانه تقوا و ایمان واقعی است.
4. وفای به عهد: پیمان‌شکنی از صفات منافقان است و وفای به عهد، از نشانه‌های ایمان راستین به خداوند و تعهد به ارزش‌های انسانی است.
5. سهل‌گیری در تکالیف: خداوند با بیان «لا نُکَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا» نشان می‌دهد که اسلام دین آسانی است و هیچ‌کس را به انجام کاری فراتر از توانش مکلف نمی‌کند.
6. هدف‌مندی احکام الهی: همه این دستورات برای بیداری وجدان و تذکر به انسان‌هاست تا با تفکر در عاقبت کارها، به سعادت دنیا و آخرت دست یابند.