Аль-Анам сүресі — Аят 152

1. Сөздердің мағынасы:

• الْيَتِيمِ — әкесінен ерте айырылған, әлі балиғатқа толмаған бала.
• أَشُدَّهُ — оның күш-қуаты толысып, ақыл-парасаты жетілетін шағы; балиғат жасы.
• الْكَيْلَ — өлшеу, яғни сату-сатып алудағы өлшем мөлшері.
• الْمِيزَانَ — таразы, яғни салмақ өлшемі.
• بِالْقِسْطِ — әділдікпен, туралықпен.
• وُسْعَهَا — оның шама-шарқы, қабілеті жететін мөлшері.
• ذَا قُرْبَىٰ — жақын туыс, туған-туысқан.
• عَهْدِ اللَّهِ — Аллаһтың өсиеті, Аллаһ алдындағы уәде-міндеттеме.

1. Аяттың тәпсірі:

Аллаһ Тағала бұл аятта бірнеше маңызды өсиеттерді баяндайды. Ең алдымен, жетім баланың малына жақындаудың өзіне тыйым салынады — тек оған пайда келтіретін, малын өсіретін, сақтайтын игі жолмен ғана жақындауға рұқсат етіледі. Жетім балиғат жасына жетіп, ақыл-парасаты толысқанша оның мүлкі қорғалуы тиіс. Ол есейген соң, малы өз қолына тапсырылады.

Содан кейін Аллаһ өлшеу мен тартуда әділ болуды бұйырады. Сату-сатып алуда, алу-беруде адамдарға туралықпен қарау керек, өлшемді кемітіп немесе артық өлшеп, біреудің құқығын жеуге болмайды. Аллаһ ешкімді шамасынан тыс нәрсеге міндеттемейді — адамның қабілеті жететін мөлшерде ғана жауапкершілік жүктеледі. Кездейсоқ кететін кішкене кемістіктер үшін кінә артылмайды.

Бұдан кейін сөйлегенде, куәлік бергенде, үкім айтқанда әділ болу бұйырылады. Тіпті іс жақын туысқа қатысты болса да, шындықтан таймай, әділдікпен сөйлеу керек. Туыстық, достық немесе басқа да жақындық әділдікке кедергі болмауы тиіс.

Соңында Аллаһпен жасалған келісімге, уәдеге толық орындау бұйырылады. Аллаһтың өсиеттеріне берік болу, шариғатқа адалдық таныту — әрбір мұсылманның міндеті. Осы аталған өсиеттердің барлығы — Аллаһтың адамзатқа берген нұсқаулары. Бұл еске салулар адамның өз ісінің соңын ойлап, сабақ алуы үшін айтылған.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Ислам діні әлсіздердің, әсіресе жетімдердің құқығын қорғауға ерекше мән береді. Бұл — исламның мейірімділік пен әділеттілік діні екенінің айқын дәлелі.
• Сауда-саттықта, өлшеу-тартуда адал болу — иманның бір бөлігі. Ислам адамдар арасындағы сенімділік пен әділдікті орнықтырады.
• Аллаһ ешкімді шамасынан тыс міндеттемейді. Бұл — исламның жеңілдік пен рақымдылық діні екенін көрсетеді. Адам қабілеті жететінше ғана жауапты.
• Туысқа, жақынға деген сүйіспеншілік әділдікке кедергі болмауы керек. Ислам — шындық пен әділдікті әрдайым жоғары қоятын дін.
• Уәдеге беріктік, келісімге адалдық — мұсылманның асыл қасиеті. Бұл қасиеттер қоғамда сенім мен тұрақтылықты нығайтады.
• Бұл аяттағы өсиеттер — Аллаһтың адамзатқа деген қамқорлығының көрінісі. Ол бізге дүние мен ақиретте бақытты болудың жолын нұсқайды.
• Осы өсиеттерді ұстанып, ойға алып, ғибрат алған адам — Аллаһтың разылығына бөленетін, қоғамда әділдік пен мейірім орнататын нағыз мұсылман болады.