Cümə surəsi — Ayə 2

1) Bəzi kəlmələrin izahı:

• الْأُمِّيِّينَ (ümmilər): Oxumağı və yazmağı bilməyən, özlərinə nazil edilmiş bir kitabı və peyğəmbəri olmayan insanlar. Burada ərəblər nəzərdə tutulur.
• بَعَثَ (bəasə): Göndərdi, seçib təyin etdi.
• يُزَكِّيهِمْ (yüzəkkihim): Onları pak edir, təmizləyir — yəni küfrdən, şirkdən və pis əxlaqdan təmizləyir.
• الْحِكْمَةَ (əl-hikmə): Hikmət — sünnə, şəriət, dərin anlayış və doğru hökm vermə qabiliyyəti.
• ضَلَالٍ مُّبِينٍ (dəlal-i mübin): Açıq-aydın azğınlıq, haqq yoldan aşkar sapma.

2) Ayənin təfsiri:

Uca Allah buyurur ki, oxumağı-yazmağı bilməyən, özlərində ilahi kitab və peyğəmbər izi olmayan ərəb xalqına Özü tərəfindən bir elçi göndərdi. Bu elçi onların öz içindən, öz nəslindən olan Hz. Muhəmməddir (sallallahu aleyhi və səlləm). O, onlara Allahın ayələrini oxuyur, onları küfrün, şirkin və pis əxlaqın hər növündən təmizləyir, onlara Quranı və hikməti — yəni sünnəni və şəriəti — öyrədir. Halbuki onlar bundan əvvəl açıq-aydın bir azğınlıq içində idilər: bütlərə sitayiş edir, qan töhürür, qohumluq əlaqələrini kəsir, haqqı tanımırdılar.

Bu ayə bizə göstərir ki, hidayət yalnız Allahın əlindədir. O, istədiyi qulu seçib insanlara rəhmət olaraq göndərir. Cahiliyyə dövrünün qaranlığında boğulan bir cəmiyyətə nur gətirən Peyğəmbərimiz (s.a.v.) vasitəsilə Allah onları elmə, əxlaqa və təmiz imana qovuşdurdu. Bu, Allahın sonsuz mərhəmətinin və hikmətinin açıq-aydın sübutudur.

Ey insan! Düşün: oxumağı belə bilməyən bir xalq, Allahın kitabı və Peyğəmbərinin təlimi sayəsində bəşəriyyətə elm, ədalət və mədəniyyət bəxş edən bir ümmətə çevrildi. Bu, Quranın və sünnənin qəlbləri necə dəyişdirdiyinin ən gözəl nümunəsidir. Gəl, sən də bu nurdan bəhrələn! Quranı oxu, onun göstərdiyi yolla get və Peyğəmbərin (s.a.v.) əxlaqını özünə örnək tut. Bil ki, həqiqi təmizlik və əsl elm yalnız Allahın kitabına və Onun Rəsulunun sünnəsinə sarılmaqla əldə edilir. Allahın hidayəti hər kəsə açıqdır — kifayət edər ki, sən ürəyini Ona tərəf açasan.