Cümə surəsi — Ayə 3

Sözlərin izahı:

• وَآخَرِينَ (və axarīn): "və başqaları" deməkdir. Burada Peyğəmbərin (sallallahu aleyhi və səlləm) göndərildiyi, hələ gəlməmiş sonrakı nəsillər nəzərdə tutulur.
• لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ (ləmmə yəlhəqu bihim): "hələ onlara qoşulmamışlar" mənasındadır. Yəni həmin şəxslər hələ dünyaya gəlməyib, sonradan gələcəklər.
• الْعَزِيزُ (əl-Əziz): "Qüdrətli, heç kəsin qalib gələ bilmədiyi" deməkdir.
• الْحَكِيمُ (əl-Həkim): "Hikmət sahibi, hər işi yerli-yerində edən" deməkdir.

Ayənin təfsiri:

Allah Təala Öz lütfü ilə ərəblər arasından, oxumağı və yazmağı bilməyən, əllərində ilahi kitab və peyğəmbər izi olmayan bir cəmiyyətə, özlərindən bir Peyğəmbər göndərdi. O Peyğəmbər onlara Allahın ayələrini oxuyur, onları batil inanclardan və pis əxlaqdan təmizləyir, onlara Quranı və hikməti öyrədirdi. Həqiqətən, onlar bundan əvvəl açıq-aydın azğınlıq içində idilər.

Allah bu Peyğəmbəri təkcə o dövrdə yaşayanlara deyil, həm də hələ gəlməmiş, sonradan dünyaya gələcək başqa toplumlara da göndərdi. Onlar ərəblərdən də, başqa millətlərdən də olacaqlar və Peyğəmbərin (sallallahu aleyhi və səlləm) risalətinə iman gətirəcəklər. Bu, Allahın sonsuz mərhəmətinin və elminin bir göstəricisidir — O, gələcəkdə kimlərin iman gətirəcəyini bilir və onları da bu xoşbəxtliyə nail edir.

Allah Özü Əzizdir — heç kəs Ona üstün gələ bilməz, heç bir qüvvə Onun iradəsinin qarşısını ala bilməz. Eyni zamanda O, Həkimdir — hər işində, hər hökmündə və hər yaratdığında sonsuz hikmət sahibidir. Onun bu Peyğəmbəri göndərməsi, sonrakı nəsillərə də bu risalətin çatdırılması Onun hikmətinin mükəmməl bir təzahürüdür.

Ey insan! Bu ayə sənə böyük bir müjdə verir: Allahın bu dini təkcə bir nəsil üçün deyil, qiyamətə qədər gələcək bütün bəşəriyyət üçündür. Sən də bu mübarək silsilənin bir halqasısan. Quran sənin üçün də nazil olub, Peyğəmbərin (sallallahu aleyhi və səlləm) təlimləri sənə də ünvanlanıb. Bu böyük nemətə şükür et, bu nurdan bəhrələn və bu risaləti başqalarına da çatdır ki, sən də o xoşbəxt qafilənin içində yer alasan. Allahın Əziz və Həkim olduğuna güvən — O, sənin qəlbinə hidayət nurunu da verə bilər.