اعراف سۈرىسى — ئايەت 38

1. مەنىسى ئېنىقلىنىشقا تېگىشلىك سۆزلەر:

• «خَلَتْ»: ئۆتۈپ كەتتى، ئىلگىرى بولۇپ ئۆتكەن.
• «أُمَمٍ»: جامائەتلەر، گۇرۇپپىلار.
• «لَعَنَتْ»: قارغىدى، نەپرەتلىدى.
• «أُخْتَهَا»: ئۆزىگە ئوخشاش بولغان يەنە بىر جامائەتنى كۆرسىتىدۇ.
• «ادَّارَكُوا»: بىر-بىرىگە يېتىشتى، تەڭ بولۇشتى، جەم بولۇشتى.
• «أُخْرَاهُمْ»: كېيىنكىلەر، ئەگەشكۈچىلەر، ئاددىي كىشىلەر.
• «أُولَاهُمْ»: ئىلگىرىكىلەر، باشلىقلار، رەھبەرلەر.
• «ضِعْفًا»: ھەسسىلەپ، قاتمۇقات كۆپەيتىلگەن.

1. ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا قىيامەت كۈنى كاپىرلارغا: «سىلەردىن ئىلگىرى ئۆتكەن جىن ۋە ئىنسان جامائەتلىرى ئىچىدە، ئۇلار بىلەن بىرگە دوزاخقا كىرىڭلار» دەيدۇ. بۇ يەردە ئۇلارنىڭ كۇفرى ۋە گۇمراھلىقتا ئۆزلىرىگە ئوخشاش بولغان ئۆتكەنكى ئۈممەتلەر بىلەن بىر سەپتە بولىدىغانلىقى ئېيتىلىۋاتىدۇ.

ھەر قايسى جامائەت دوزاخقا كىرگەندە، ئۆزىگە ئوخشاش بولغان، يەنى ئۆزىنى ئەگەشتۈرۈپ گۇمراھ قىلغان ياكى ئۇنىڭغا ئەگىشىپ گۇمراھ بولغان يەنە بىر جامائەتنى قارغايدۇ. بۇ ئۇلارنىڭ دۇنيادا بىر-بىرىگە ئەگىشىپ زىيانغا ئۇچرىغانلىقىنىڭ، ئەمدى بولسا ئاخىرەتتە بىر-بىرىگە نەپرەت قىلىدىغانلىقىنىڭ ئىپادىسىدۇر.

ئاخىرى ئۇلارنىڭ ھەممىسى دوزاختا جەم بولغاندا، كېيىنكىلەر — يەنى ئاددىي خەلق ۋە ئەگەشكۈچىلەر — ئىلگىرىكىلەرگە، يەنى باشلىقلار ۋە رەھبەرلەرگە قاراپ: «ئى پەرۋەردىگارىمىز! بىزنى گۇمراھ قىلغان مۇشۇ كىشىلەر ئىدى، ئۇلارغا دوزاخ ئازابىنى ھەسسىلەپ بەرگىن» دەيدۇ. ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ گۇمراھ بولۇشىغا سەۋەبچى بولغانلارنىڭ ئازابىنىڭ تېخىمۇ ئېغىر بولۇشىنى تىلەيدۇ.

ئاللاھ تائالا ئۇلارغا جاۋاب بېرىپ: «ھەر بىرىڭلارغا — ھەم باشلىقلارغا ھەم ئەگەشكۈچىلەرگە — ھەسسىلەپ ئازاب بار، لېكىن سىلەر بۇنى بىلمەيسىلەر» دەيدۇ. يەنى ھەر ئىككى تەرەپ ئۆز قىلمىشىغا يارىشا جازا ئالىدۇ، ئەمما ئۇلار بۇنىڭ مىقدارىنى ۋە ھەر بىرىنىڭ ئازابىنىڭ قانچىلىك ئىكەنلىكىنى چۈشەنمەيدۇ.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، گۇمراھلىققا باشلىغانلار ۋە ئۇنىڭغا ئەگەشكەنلەر ھەممىسى مەسئۇلىيەتتىن قاچالمايدۇ. ھەر كىم ئۆز قىلمىشىنىڭ ھېسابىنى بېرىدۇ. شۇڭا بىز ھەقىقەتنى ئىزدەپ، ئۆزىمىزنى ئازابتىن قۇتۇلدۇرىدىغان يولنى تۇتۇشىمىز كېرەك. ئاللاھ بىزنى ھىدايەت يولىدا مۇستەھكەم قىلسۇن، گۇمراھلىق ۋە ئازابتىن ساقلىسۇن.