Tövbə surəsi — Ayə 43

Söz izahı:

• عَفَا اللَّهُ عَنكَ — "Allah səni bağışlasın" mənasındadır; burada Peyğəmbərə (sallallahu aleyhi və səlləm) qarşı rəhmət və mərhəmət ifadəsi var.
• لِمَ أَذِنتَ لَهُمْ — "Nə üçün onlara izin verdin?" deməkdir; münafiqlərin cihaddan geri qalmalarına icazə verilməsini nəzərdə tutur.
• يَتَبَيَّنَ — "aydın olsun, bəlli olsun" mənasındadır.
• الْكَاذِبِينَ — "yalançılar" deməkdir; burada öz üzrlərində yalan danışan münafiqlər nəzərdə tutulur.

Ayənin təfsiri:

Bu ayədə Allah-Təala Öz Peyğəmbərinə (sallallahu aleyhi və səlləm) xitab edərək buyurur ki, onun münafiqlərə cihaddan geri qalmağa izin verməsi ən üstün və daha ehtiyatlı olan yolu tərk etmək idi; lakin Allah onu bu içtihadına görə bağışlamışdır. Bu, Peyğəmbərin qəlbinə təskinlik və mərhəmət ifadəsidir — Allah Öz sevimli qulunu tənbehdən əvvəl bağışladığını bildirir ki, onun qəlbi rahat olsun.

Sonra Allah buyurur: "Nə üçün onlara izin verdin?" — yəni, həqiqəti yoxlamadan, sınaqdan keçirmədən onların üzrlərini qəbul edib geri qalmalarına niyə icazə verdin? Ayənin davamı bunun hikmətini açıqlayır: "Ta ki, sənə doğru danışanlar bəlli olsun və yalançıları biləsən." Yəni, əgər onlara dərhal izin verməyib, əvvəlcə onları sınaqdan keçirsəydin, üzr gətirənlərin hansının səmimi, hansının isə yalançı olduğu aydın olardı. Beləliklə, sən doğru danışanlara haqq qazandıran üzr verər, yalançılara isə verməzdin.

Bu ayədən öyrənirik ki, mühüm məsələlərdə, xüsusən camaatı və ümməti maraqlandıran işlərdə tələm-tələsik qərar vermək əvəzinə, insanları sınaqdan keçirmək, onların niyyət və səmimiyyətini aydınlaşdırmaq daha hikmətli və daha faydalıdır. Həmçinin bu ayə göstərir ki, Allah-Təala Öz Peyğəmbərini belə nəzakətli şəkildə tərbiyə edir — əvvəlcə bağışlayır, sonra isə daha üstün olan yolu göstərir. Bu, Uca Allahın rəhmətinin və hikmətinin dəlilidir.

Ey mömin qardaşım! Bu ayə bizə öyrədir ki, hər bir işdə səmimi olmaq, doğru danışmaq və yalançılıqdan uzaq durmaq lazımdır. Çünki Allah hər şeyi bilir və bir gün hər kəsin həqiqi üzü aşkar olacaqdır. Gəlin, Quranın bu nurlu təlimlərindən dərs götürək, səmimiyyəti özümüzə şüar edək və Allahın rəhmətinə sığınaq.