Tavba surasi — Oyat 43

Kalimalarning ma'nolari:

• Afo: kechirish, avf etish.
• Azindta: ruxsat berding, ijozat berding.
• Yatabayyana: oydinlashguncha, aniq bo'lguncha.
• Sadaqu: rost so'zlaganlar, chin iymonlilar.
• Kozibin: yolg'onchilar.

Tafsir:

Ey Muhammad alayhissalom! Alloh sizni avf etdi. Nega ularga (jihoddan qolish uchun) ruxsat berdingiz? Holbuki, ularning holati sizga oydinlashib, kim rostgo'y ekanini va kim yolg'onchi ekanini bilishingiz kerak edi. Ya'ni, ularning uzrlarini tekshirib ko'rmay turib, ularga qolishga ijozat berganingiz to'g'ri bo'lmadi. Chunki ular orasida uzrlari chinakam bo'lganlar ham, yolg'on bahonalar bilan qolganlar ham bor edi. Alloh taolo bu orqali Payg'ambar alayhissalomga latif tarzda tanbeh berib, ishlarda ehtiyotkorlik va tekshirishni o'rgatmoqda. Bu yerda "avf etdi" deyish orqali avval mayin munosabat bildirilib, keyin o'rinli tanbeh qilinmoqda. Chunki Payg'ambar alayhissalomning bu ijozatlari ijtihod asosida bo'lib, xato edi, lekin bu xato gunoh emas, balki to'g'riroq yo'lni tark etish edi. Shuning uchun Alloh uni avf etdi va kelgusida bunday holatlarda sabr qilib, tekshirib ish qilishni o'rgatdi.

Foydalar:

Ushbu oyatdan musulmonlar uchun katta saboqlar bor. Birinchidan, hatto eng ulug' inson — Payg'ambar alayhissalom ham ijtihodiy xato qilishlari mumkinligi, ammo Alloh taolo ularni kechirishi va to'g'ri yo'lga hidoyat qilishi o'rgatiladi. Ikkinchidan, har qanday ishda, ayniqsa jamoat va davlat ishlarida shoshilmaslik, odamlarning ahvolini tekshirib, haqiqatni aniqlab keyin qaror qabul qilish kerakligi ta'kidlanadi. Uchinchidan, bu oyat musulmonlarga rahm-shafqat va yumshoqlikni o'rgatadi — xato qilgan kishiga nisbatan ham avval kechirim bilan munosabatda bo'lish, keyin o'rinli nasihat qilish lozimligini ko'rsatadi. To'rtinchidan, bu oyatda Alloh taoloning Payg'ambar alayhissalomga bo'lgan mehri va g'amxo'rligi namoyon bo'ladi — U zotni xafa qilmasdan, latif tarzda tarbiya qilmoqda. Bu esa musulmonlarning qalbiga Allohga bo'lgan muhabbatni yanada mustahkamlaydi.