Tavba surasi — Oyat 42

Kalimalarning ma'nolari:

• عَرَضًا قَرِيبًا – yaqin va oson qo‘lga kiritiladigan dunyo foydasi, o‘lja.
• سَفَرًا قَاصِدًا – oson, qiyinchiliksiz safar.
• الشُّقَّة – masofa, yo‘lning uzoqligi va mashaqqati.
• يُهْلِكُونَ أَنفُسَهُمْ – o‘zlarini halokatga tashlaydilar, ya’ni yolg‘on qasam ichish bilan o‘zlarini gunohga giriftor qiladilar.

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda ba’zi munofiqlarni qattiq tanqid qilib, ularning Tabuk g‘azotiga chiqishdan bosh tortganliklarini bayon qilmoqda. Agar da’vat qilingan narsa yaqin va oson qo‘lga kiritiladigan o‘lja yoki qiyinchiliksiz bir safar bo‘lganda edi, ular, albatta, sening orqangdan ergashib chiqishgan bo‘lardi. Lekin ularni Shom tomoniga, uzoq masofaga, jazirama issiqda jangga chaqirilgach, bu yo‘l ularga juda uzoq va mashaqqatli bo‘lib ko‘rindi va natijada (uzr so‘rab) qolib ketdilar.

Keyin Alloh taolo Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) g‘azotdan qaytib kelganlarida, bu munofiqlarning qanday qilib yolg‘on qasam ichib uzr aytishlarini xabar qilmoqda: ular: “Agar bizda (chiqishga) imkoniyat bo‘lganida, albatta, sizlar bilan birga chiqqan bo‘lardik”, – deb qasam ichadilar. Ular bu yolg‘on qasamlari bilan o‘zlarini halokatga tashlaydilar, chunki bu qilmishlari bilan ular Allohning jazosiga duchor bo‘ladilar. Alloh taolo ularning ichki holatini, yolg‘onchi ekanliklarini to‘liq biladi, chunki ular aslida chiqishga qodir edilar, lekin iymonsizliklari va dangasaliklari tufayli chiqmadilar.

Foydalar:

• Bu oyatdan musulmon kishi uchun katta saboq bor: Alloh taolo bandalarning niyatlarini va qalblaridagi sirlarni to‘liq biladi. Shuning uchun har bir inson amallarida va so‘zlarida rostgo‘y bo‘lishi, yolg‘ondan va munofiqlikdan saqlanishi lozim.
• Islomda jihod va Alloh yo‘lida kurashish ulug‘ amal ekani, lekin bu amalga chiqishda sabr va qiyinchiliklarga chidash talab qilinishi o‘rgatiladi. Qiyinchilikdan qochish esa munofiqlik alomati ekani bayon qilingan.
• Yolg‘on qasam ichish katta gunoh bo‘lib, insonni halokatga olib boradi. Alloh taolo har bir yolg‘onni biladi va qiyomat kuni buning hisobini so‘raydi.
• Bu oyat mo‘minlarga ogohlantirish beradiki, ular hech qachon uzrlarini yolg‘on bilan yashirmasinlar, balki ochiq va rostgo‘y bo‘lib, Allohga tavba qilsinlar.