سوره تکاثر — آیه 8

معانی کلمات:

• ثُمَّ: سپس، بعد از آن (برای ترتیب زمانی و تأکید بر اهمیت مطلب).
• لَتُسْأَلُنَّ: هر آینه بازخواست خواهید شد (با تأکید و قسم، قطعیت وقوع را میرساند).
• یَوْمَئِذٍ: در آن روز (یعنی روز قیامت).
• النَّعِیم: نعمتها و خوشیهای فراوان (شامل تمام نعمتهای دنیوی مانند سلامتی، امنیت، خوراک، پوشاک، و حتی لذتهای حلال).

تفسیر آیه:

پس از آنکه در آیات پیشین، خداوند انسانها را از سرگرمشدن به فخرفروشی و افزونطلبی در اموال و فرزندان برحذر داشت و آنان را از دیدن جهنم بیم داد، در این آیه شریفه میفرماید: سپس در آن روز بزرگ (قیامت)، بهطور قطع و یقین از شما دربارهی نعمتها بازخواست خواهد شد. این سؤال و بازخواست، اختصاص به نعمتهای خاصی ندارد؛ بلکه شامل تمام نعمتهایی میشود که خداوند در دنیا به انسان عطا کرده است: از نعمت سلامتی و تندرستی، نعمت امنیت و آسایش، نعمت خوراک و آشامیدنی، نعمت بینایی و شنوایی، و حتی نعمت لحظههای شادی و لذت حلال. در آن روز، از انسان پرسیده میشود که این نعمتها را در چه راهی مصرف کرده و آیا شکرگزار بوده یا کفران نعمت نموده است؟ این بازخواست، نه از روی نیاز خداوند به دانستن، بلکه برای اتمام حجت و آشکارشدن شکر یا ناسپاسی بندگان است.

فواید و پیامهای آیه:

1. نعمتها امانتاند، نه ملک مطلق: این آیه به ما میآموزد که تمام داشتههای ما در دنیا، امانتی از سوی خداوند است و روزی باید در برابر آنها پاسخگو باشیم؛ پس نباید دلبسته و غافل از آنها شویم.
2. شکرگزاری، کلید بقای نعمت: بازخواست از نعمتها، انگیزهای برای شکرگزاری عملی است؛ یعنی استفاده از نعمتها در راه رضای خدا و کمک به بندگانش، که این خود سبب افزایش و پایداری نعمتها میشود.
3. نگاه مسئولانه به زندگی: مؤمن با یاد این آیه، هرگز در برابر نعمتهای الهی (حتی کوچکترین آنها مانند یک جرعه آب) بیتفاوت نیست و میکوشد از آنها در مسیر خیر و تقوا بهره ببرد.
4. آرامش و امید: این آیه، با وجود هشدار، دریچهای به سوی رحمت میگشاید؛ زیرا نشان میدهد خداوند آنقدر به بندگانش محبت دارد که نعمتهایش را به آنان یادآوری میکند تا با شکرگزاری، به سعادت ابدی برسند و از عذاب رهایی یابند.