بقرہ سۈرىسى — ئايەت 173

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• مَيْتَة (مەيتە): شەرىئەت بويىچە بوغۇزلانماي ئۆلگەن ھايۋان.
• دَم (دەم): ئېقىپ چىققان قان.
• لَحْمَ الْخِنزِيرِ (لەھمۇل خىنزىر): چوشقا گۆشى، ھەمدە ئۇنىڭ ھەممە ئەزالىرى.
• أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ (ئۇھىللە بىھى لىغەيرىللاھ): بوغۇزلىغاندا ئاللاھنىڭ ئىسمىنى ئەمەس، باشقا بىر نەرسىنىڭ ئىسمىنى ئاتىغان ھايۋان.
• اضْطُرَّ (ىزتۇررە): زۆرۈرەت ئاستىدا قالماق، يەنى جانى ياكى بىر ئەزاسى ھالاك بولۇشتىن قورققان ھالدا يېيىشكە مەجبۇر بولماق.
• بَاغٍ (باغىن): زۆرۈرەتسىز تۇرۇپ ھارام نەرسىنى ئىزدىگۈچى، زالىم.
• عَادٍ (ئادىن): زۆرۈرەت چېكىدىن ئېشىپ كەتكۈچى.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە مۇئمىنلەرگە ھارام قىلىنغان تۆت خىل نەرسىنى بايان قىلىدۇ:

بىرىنچىسى — مەيتە، يەنى شەرىئەت بويىچە بوغۇزلانماي ئۆلۈپ قالغان ھايۋان. ئەمما شەرىئەتتە بەزى ئىستىسنا بار: بېلىق ۋە چېكەتكە قاتارلىقلار مەيتە ھېسابلانمايدۇ، ئۇلار ھالال.

ئىككىنچىسى — ئېقىپ چىققان قان. بۇمۇ ھارام. لېكىن جىگەر بىلەن تاللاش ئېقىپ چىققان قاننىڭ ھۆكمىدە ئەمەس، ئۇلار ھالال.

ئۈچىنچىسى — چوشقا گۆشى. بۇ پەقەت گۆشىلا ئەمەس، بەلكى چوشقىنىڭ ھەممە ئەزالىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

تۆتىنچىسى — بوغۇزلىغاندا ئاللاھنىڭ ئىسمىنى ئەمەس، باشقا نەرسىنىڭ ئىسمىنى ئاتاپ بوغۇزلانغان ھايۋان. مەسىلەن، بۇتلار ياكى تاغۇتلار ئۈچۈن بوغۇزلانغان ھايۋان.

ئاندىن ئاللاھ تائالا ئىنسانلارغا رەھىمدىللىق قىلىپ، زۆرۈرەت ھالىتىدە بۇ ھارام نەرسىلەردىن يېيىشكە رۇخسەت بەردى. زۆرۈرەت دېگەن — ئادەم جانى ياكى بىر ئەزاسى ھالاك بولۇشتىن قورققان ھال. بۇنداق ھالدا ئۇ كىشى زۆرۈرەتسىز تۇرۇپ ھارامنى ئىزدىمىسە ۋە زۆرۈرەت چېكىدىن ئېشىپ كەتمىسە، يېگەن نەرسىسى ئۈچۈن گۇناھ بولمايدۇ. ئاللاھ تائالا بەندىلىرىگە ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچى ۋە رەھىمدىلدۇر.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ھېكمەتلەر:

• ئاللاھ تائالا ھارام قىلغان نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ئىنساننىڭ ساغلاملىقىغا زىيانلىق بولغانلىقى ئۈچۈن ھارام قىلىنغان. بۇ ئاللاھنىڭ بەندىلىرىگە بولغان مېھرىبانلىقىنىڭ ئىپادىسىدۇر.
• ئىسلام دىنى قىيىنچىلىق دىنى ئەمەس، بەلكى ئاسانلىق دىنىدۇر. زۆرۈرەت ھالىتىدە ھارام نەرسىلەرمۇ ھالال بولىدۇ. بۇ ئىسلامنىڭ ئىنسانپەرۋەرلىكىنى ۋە ئەقىللىقلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئاللاھ تائالا غەپۇر ۋە رەھىمدۇر. ئۇ زۆرۈرەت ئاستىدا خاتالىق سادىر قىلغان بەندىسىنى كەچۈرىدۇ. بۇ بىزنى ئاللاھنىڭ رەھمىتىگە ئۈمىدۋار قىلىدۇ ۋە ئۇنىڭغا يېقىنلىشىشىمىزغا تەرغىب قىلىدۇ.
• ئىسلام شەرىئىتى ئىنساننىڭ ھاياتىنى قوغداشنى ئەڭ ئالىي مەقسەت قىلىدۇ. شۇڭا جاننى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن ھارام نەرسىنى يېيىشكە رۇخسەت بېرىلگەن.
• بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئاللاھنىڭ ھۆكۈملىرىدە چوڭقۇر ھېكمەت بار. بىز ئۇنىڭ ھۆكۈملىرىگە ئىتائەت قىلىش ئارقىلىق دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە بەختكە ئېرىشىمىز.