Baqara surasi — Oyat 173

Kalima ma'nolari:

• الْمَيْتَةَ – jonivor shariatga muvofiq so‘yilmasdan o‘lgan narsa.
• الدَّمَ – to‘kilgan qon (masalan, so‘yish paytida oqib chiqadigan qon).
• لَحْمَ الْخِنزِيرِ – cho‘chqa go‘shti, ya’ni uning barcha qismlari.
• وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ – Allohdan boshqasining nomi aytilib so‘yilgan jonivor (masalan, butlar yoki boshqa mabudlar nomiga).
• اضْطُرَّ – majbur bo‘lmoq, ochlik yoki xavf tufayli zarurat holiga tushmoq.
• غَيْرَ بَاغٍ – zaruratdan tashqari haddan oshmagan holda, ya’ni faqat o‘limdan qutulish uchun yeyish.
• وَلَا عَادٍ – zarurat miqdoridan ortiq yemagan holda, ya’ni kerakli miqdordan oshirmaslik.

Tafsir:

Alloh taolo sizlarga faqat to‘rt narsani harom qilganini bayon qilmoqda: birinchisi – o‘laksa, ya’ni shariatga muvofiq so‘yilmagan jonivor. Ikkinchisi – to‘kilgan qon, chunki u zararli va iflosdir. Uchinchisi – cho‘chqa go‘shti, chunki u nopok va zararli. To‘rtinchisi – Allohdan boshqasining nomi aytilib so‘yilgan jonivor, chunki bu Allohga shirk keltirishdir.

Ammo Alloh taolo o‘z bandalariga rahm qilib, zarurat holida bu harom narsalarni yeyishga ruxsat berdi. Agar inson ochlikdan o‘lish xavfi ostida qolsa va boshqa halol taom topa olmasa, u holda o‘limdan qutulish uchun yetarli miqdorda yeyishi mumkin. Lekin bu ruxsat ikki shartga bog‘liq: birinchisi – inson o‘z ixtiyori bilan bu narsalarni iste’mol qilishni xohlamasligi, ya’ni zaruratsiz holda ularga moyil bo‘lmasligi; ikkinchisi – zarurat miqdoridan oshirmasligi, ya’ni faqat jon saqlash uchun yetarli darajada yeyishi. Agar shu shartlarga rioya qilsa, unga hech qanday gunoh yo‘q. Chunki Alloh taolo bandalarini mag‘firat qiluvchi va ularga rahm-shafqatli bo‘lgan Zotdir. Uning rahmati shundan iboratki, qiyin holatlarda yengillik beradi va gunohlarini kechiradi.

Foydalar:

• Alloh taolo bandalariga nisbatan juda mehribon va rahmli ekanini, harom qilgan narsalarda ham ularning manfaatini ko‘zlaganini bilamiz.
• Islom dini osonlik va yengillik dinidir; zarurat holida ruxsat berish orqali insonning hayotini saqlashga urg‘u beradi.
• Bu oyat musulmonlarga Allohning buyruqlariga bo‘ysunish va shirkdan saqlanishni o‘rgatadi, chunki boshqa nomga so‘yilgan jonivor ham haromdir.
• Inson o‘z hayotini himoya qilish uchun harakat qilishi kerak, lekin bu himoya Allohning chegaralaridan chiqmasdan amalga oshirilishi lozim.
• Allohning mag‘firati va rahmati keng ekani, tavba qilgan va zarurat holida ruxsatdan to‘g‘ri foydalangan bandalarga gunoh yozilmasligi umidini beradi.