સૂરા અલ-બકરા — આયત 173

શબ્દોના અર્થ:

• الْمَيْتَةَ: એવું પ્રાણી જે શરીઅત પ્રમાણે ઝબહ (કાપવા) વગર મૃત્યુ પામ્યું હોય.
• الدَّمَ: વહેતું લોહી.
• أُهِلَّ بِهِ: જેનું ઝબહ કરતી વખતે અલ્લાહ સિવાય બીજાનું નામ લેવામાં આવ્યું હોય.
• اضْطُرَّ: મજબૂરીમાં મૂકાવું, એટલે કે ભૂખથી મરવાની સ્થિતિમાં પડવું.
• بَاغٍ: જે પોતાની ઈચ્છાથી મજબૂરી વગર ખાય.
• عَادٍ: જે જરૂરતથી વધારે હદ વટાવી જાય.

આયતનો તફસીર:

અલ્લાહ તઆલા આ આયતમાં જણાવે છે કે તેણે તમારા પર ચાર વસ્તુઓ હરામ કરી છે: (૧) મૃત પ્રાણી, એટલે કે જે શરીઅત પ્રમાણે ઝબહ કર્યા વગર મરી ગયું હોય; (૨) વહેતું લોહી; (૩) ભૂંડનું માંસ — તેના બધા જ ભાગો; (૪) અને એવું પ્રાણી જેનું ઝબહ કરતી વખતે અલ્લાહ સિવાય બીજા કોઈનું નામ લેવામાં આવ્યું હોય, જેમ કે મૂર્તિઓ કે દેવતાઓ માટે ઝબહ કરવું.

પરંતુ અલ્લાહ તઆલાએ પોતાની રહેમતથી એક છૂટ આપી છે: જો કોઈ વ્યક્તિ ભૂખથી મરવાની સ્થિતિમાં હોય અને તેને આ હરામ વસ્તુઓમાંથી કંઈક ખાવાની મજબૂરી પડે, તો તેના માટે તે ખાવું જાયઝ છે — પરંતુ એ શરત સાથે કે તે મજબૂરી વગર ખાવાની ઈચ્છા ન રાખતો હોય અને જરૂરતથી વધારે હદ ન વટાવે. આવી સ્થિતિમાં તેના પર કોઈ ગુનાહ નથી. ખરેખર, અલ્લાહ તઆલા ખૂબ માફ કરનાર અને અત્યંત દયાળુ છે.

આ આયતનો સંદર્ભ એ છે કે યહૂદી વિદ્વાનોએ નબી કરીમ (સલ્લલ્લાહુ અલયહિ વસલ્લમ)ની ઓળખ છુપાવી દીધી હતી, કારણ કે તેઓને ડર હતો કે તેમની આગેવાની અને તેમના ફાયદા જતા રહેશે. તેથી અલ્લાહ તઆલાએ આ હુકમો દ્વારા સ્પષ્ટ કરી દીધું કે કઈ વસ્તુઓ હરામ છે અને મજબૂરીમાં કઈ છૂટ છે.

આ આયતમાંથી મળતા ફાયદા:

1. અલ્લાહ તઆલા પોતાના બંદાઓને એવી વસ્તુઓથી બચાવે છે જે તેમના માટે નુકસાનદાયક છે — આ તેની હિકમત અને રહેમતની નિશાની છે.
2. ઈસ્લામ એવો દીન છે જે મુશ્કેલીમાં સરળતા આપે છે. જ્યારે જીવનની રક્ષા માટે જરૂર પડે તો હરામ વસ્તુ પણ મર્યાદિત રીતે ખાવાની છૂટ છે — આ દર્શાવે છે કે ઈસ્લામમાં માનવજીવનની કદર કેટલી ઊંચી છે.
3. અલ્લાહ તઆલા ગફૂર (માફ કરનાર) અને રહીમ (દયાળુ) છે — તે પોતાના બંદાઓની ભૂલો માફ કરે છે અને તેમની મજબૂરીને સમજે છે.
4. આ આયત આપણને શીખવે છે કે અલ્લાહના હુકમો આપણા ભલા માટે જ છે, અને તે ક્યારેય આપણને એવી વસ્તુનો હુકમ નથી આપ