Baqara surasi — Oyat 191

Kalimalarning ma'nolari:

• حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ – ularni qayerda topsangiz, qayerda uchratsangiz.
• وَأَخْرِجُوهُم مِّنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ – ular sizni chiqargan joydan (Makka) siz ham ularni chiqarib yuboringlar.
• وَالْفِتْنَةُ – bu yerda kufr, shirk va mo‘minlarni dindan qaytarish ma’nosida.
• أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ – o‘ldirishdan ham og‘irroq va yomonroqdir.

Tafsir:

Alloh taolo mo‘minlarga buyuradiki, sizlarga qarshi urushayotgan mushriklarni qayerda topsangiz, o‘sha yerda o‘ldiringlar. Ular sizlarni Makkadan chiqarib yuborganlari uchun, sizlar ham ularni Makkadan chiqarib yuboringlar. Chunki ular sizlarga nisbatan zulmni birinchi bo‘lib boshlaganlar.

So‘ngra Alloh taolo bu ishning hikmatini bayon qiladi: "Fitna – qatl etishdan ham og‘irroqdir." Ya’ni, mo‘minlarni kufrga qaytarishga urinish, ularni dinidan qaytarish va Allohga shirk keltirishga majburlash – o‘ldirishdan ham kattaroq gunoh va og‘irroq jinoyatdir. Chunki o‘ldirish faqat tanani o‘ldiradi, ammo fitna – dinni, e’tiqodni va oxiratni halok qiladi.

Keyin Alloh taolo mo‘minlarga Masjidul Haromda dushmanga qarshi birinchi bo‘lib urush boshlamaslikni buyuradi. Bu joyning hurmatini saqlash uchun ularni Masjidul Harom yonida qatl qilishdan saqlaninglar. Ammo agar dushmanlar o‘zlari shu yerda sizlarga qarshi urush boshlasalar, unda ularga qarshi kurashinglar va ularni o‘ldiringlar. Chunki ular muqaddas joyning hurmatini buzganlar.

Alloh taolo bu hukmni bayon qilgach, kofirlarning jazosi shunday bo‘lishini, ya’ni ular qilgan jinoyatlariga yarasha jazo olishlarini ta’kidlaydi. Bu – adolatli jazo bo‘lib, ularning tajovuzkorligi va zulmiga mos keladigan jazodir.

Olingan saboqlar va foydalar:

1. Islomda himoya urushi – Musulmonlarga o‘z dinlari, hayotlari va vatanlarini himoya qilish uchun urush qilishga ruxsat berilgan. Lekin tajovuzkorlik va zulm qilish taqiqlangan.
2. Fitnaning og‘irligi – Bu oyatda din va e’tiqodning inson hayotidan ham muhimroq ekanligi ta’kidlanadi. Inson o‘z e’tiqodini himoya qilish uchun jonini fido qilishi mumkin, chunki diniy fitna – halokatliroqdir.
3. Muqaddas joylarning hurmati – Islomda Masjidul Harom kabi muqaddas joylarning hurmati saqlanadi. Hatto urush paytida ham bu joylarda tajovuz qilish taqiqlanadi, agar dushman o‘zi tajovuz qilmasa.
4. Adolat tamoyili – Jazo jinoyatga mos bo‘lishi kerak. Kimki zulm qilsa, unga zulmiga yarasha javob beriladi. Bu – Islomdagi adolatning asosiy tamoyillaridan biridir.
5. Sabr va hikmat – Musulmonlar har doim hikmat bilan ish tutishlari, dushmanning provokatsiyalariga berilmasliklari va o‘z qadriyatlarini saqlashlari lozim.