بقرہ سۈرىسى — ئايەت 30

1. مەنىسى چۈشەندۈرۈلىدىغان سۆزلەر:

• خەلىفە: بىر كىشىنىڭ ئورنىغا ئۆتكۈچى، ۋەكىل، ياكى بىر مەزگىلدىن كېيىن كېلىپ ئورۇن باسقۇچى. بۇ يەردە ئاللاھنىڭ زېمىندا ئۆز ئەمىر-ھۆكۈمىنى ئىجرا قىلىدىغان ۋەكىلى مەنىسىدە.
• ئەل-مەلائىكە: پەرىشتىلەر، ئاللاھنىڭ نۇردىن يارىتىلغان، گۇناھ قىلمايدىغان، ئاللاھنىڭ ئەمرىنى ئىجرا قىلىدىغان مەخلۇقاتلىرى.
• نۇسەببىھۇ: سېنى تەسبىھ قىلىمىز، يەنى سېنى ھەر قانداق نۇقساندىن پاك دەپ ئېتىقاد قىلىمىز.
• نۇقەددىسۇ: سېنى مۇقەددەس دەپ بىلىمىز، يەنى سېنى ھەر قانداق ئەيب-نۇقساندىن پاك دەپ ئۇلۇغلايمىز.

1. ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلىپ، ئىنسانلارغا ئەسلىتىشىنى بۇيرۇدى: ئەي مۇھەممەد، ئۆز ۋاقتىدا پەرۋەردىگارىڭ پەرىشتىلەرگە: «مەن ھەقىقەتەن زېمىندا بىر خەلىفە يارىتىپ قويىمەن» دېگەنلىكىنى ئەسلىگىن. بۇ يەردىكى «خەلىفە» دىن مەقسەت ئادەم ئەلەيھىسسالام ۋە ئۇنىڭ ئەۋلادلىرىدۇر. ئۇلار زېمىندا ئاللاھنىڭ ھۆكۈملىرىنى ئىجرا قىلىپ، زېمىننى ئىمارەت قىلىدۇ ۋە بىر-بىرىنىڭ ئورنىنى باسىدۇ.

پەرىشتىلەر بۇنى ئاڭلىغاندا، ئاللاھتىن ھېكمەتنى سوراپ، ئىستىفھام ۋە ئىستىرشاد يۈزىسىدىن: «ئۇنىڭدا بۇزغۇنچىلىق قىلىدىغان ۋە قان تۆكىدىغان كىشىلەرنى يارىتىپ قويامسەن؟ ھالبۇكى بىز سېنى ھەمدۇ-سانالار بىلەن تەسبىھ قىلىمىز ۋە سېنى مۇقەددەس دەپ بىلىمىز، سېنىڭ ئەمرىڭگە بويسۇنۇشتىن ھەرگىز توختىمايمىز» دېدى. ئۇلارنىڭ بۇ سوئالى ئىنكار ياكى ئېتىراز ئەمەس، بەلكى ھېكمەتنى بىلىش ئۈچۈن قىلىنغان سوئال ئىدى. چۈنكى ئۇلار ئىنسانلارنىڭ زېمىندا بۇزغۇنچىلىق قىلىدىغانلىقىنى ۋە قان تۆكىدىغانلىقىنى بىلگەن ئىدى.

ئاللاھ تائالا ئۇلارغا جاۋاب بېرىپ: «مەن ھەقىقەتەن سىلەر بىلمەيدىغان نەرسىلەرنى بىلىمەن» دېدى. يەنى ئىنسانلارنى يارىتىشتا ۋە ئۇلارنى زېمىنغا خەلىفە قىلىشتا مەن بىلىدىغان ئۇلۇغ ھېكمەتلەر ۋە چوڭ مەقسەتلەر بار، ئۇلارنى سىلەر بىلمەيسىلەر. بۇ ھېكمەتلەر ئىچىدە پەيغەمبەرلەرنىڭ ئەۋەتلىشى، ئاللاھنىڭ تەۋھىد قىلىنىشى، ئىبادەت قىلىنىشى، جەننەت ۋە دوزاخنىڭ يارىتىلىشى قاتارلىق ئۇلۇغ ئىشلار بار.

1. بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئاللاھ تائالا ئىنساننى زېمىندا ئۆزىنىڭ خەلىفىسى قىلىپ يارىتىپ، ئۇنىڭغا ئۇلۇغ شەرەپ ۋە مەرتىۋە بەردى. بۇ ئىنساننىڭ ئاللاھنى تونۇش، ئۇنىڭغا ئىبادەت قىلىش ۋە زېمىننى ئىمارەت قىلىش مەسئۇلىيىتىنى ئەسلىتىدۇ.
• ئاللاھ تائالا ھەر قانداق ئىشتا ئەڭ ياخشى ھېكمەتكە ئىگە، ئۇنىڭ ھېكمىتىنى ئىنسان ئەقلى چۈشىنەلمەيدىغان ئەھۋاللار بولىدۇ. شۇڭا مۇئمىن كىشى ئاللاھنىڭ ھۆكۈملىرىگە تەسلىم بولۇشى ۋە ئۇنىڭ ھېكمىتىگە ئىشىنىشى كېرەك.
• پەرىشتىلەرنىڭ ئاللاھقا بولغان ئىبادەت ۋە تەسبىھى ئىنسانلارغا ئۈلگە بولۇپ، ئۇلار ھەر ۋاقىت ئاللاھنى ئەسلىشى، ئۇنىڭغا ھەمدۇ-سانا ئېيتىشى ۋە ئۇنىڭ ئەمرىگە بويسۇنۇشى كېرەك.
• ئىنسانلار ئارىسىدا بۇزغۇنچىلىق ۋە قان تۆكۈش بولسىمۇ، ئاللاھنىڭ رەھمىتى ۋە ھىدايىتى بىلەن ياخشى كىشىلەر ھەر ۋاقىت بولىدۇ. بۇ ئاللاھنىڭ ئىنسانلارغا بولغان مېھرىبانلىقىنى ۋە ئۇلارنى ھىدايەت قىلىش ئىرادىسىنى كۆرسىتىدۇ.
• بۇ ئايەت ئىنساننى ئۆز مەسئۇلىيىتىنى ئويلىنىشقا، ئاللاھنىڭ زېمىندىكى خەلىفىسى سۈپىتىدە ياخشى ئەمەللەر قىلىشقا ۋە بۇزغۇنچىلىقتىن يىراق تۇرۇشقا تەرغىب قىلىدۇ.