Baqara surasi — Oyat 30

Kalimalarning ma'nolari:

• خَلِيفَةً – o‘rinbosar, bir-birining o‘rniga keluvchi.
• يُفْسِدُ – buzg‘unchilik qiladi, yomon ishlar qiladi.
• يَسْفِكُ الدِّمَاءَ – qonlarni to‘kadi, qotillik qiladi.
• نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ – Seni hamd bilan poklaymiz, "Subhanallohi va bihamdihi" deymiz.
• نُقَدِّسُ لَكَ – Seni har qanday nuqsondan pok tutamiz va Ulug‘laymiz.

Tafsir:

Ey Muhammad! (Ey insonlar!) Robbining farishtalarga: "Men yer yuzida bir xalifa (o‘rinbosar) yaratmoqchiman", deganini eslang. Bu xalifa – Odam alayhissalom va uning avlodlaridir. Ular yerni obod qilish, unda Allohning amriga itoat etib yashash uchun yaratiladi.

Farishtalar bu so‘zni eshitib, o‘zlaricha savol berdilar. Ular bu savolni Allohga e'tiroz bildirish uchun emas, balki hikmatni o‘rganish va bilish uchun so‘radilar: "Ey Robbimiz! Yer yuzida buzg‘unchilik qiladigan, qonlar to‘kadigan zotni yaratasanmi? Holbuki, bizlar Sening hamding bilan Seni poklaymiz, har qanday nuqsondan xoli deb bilamiz va Seni muqaddas deb ulug‘laymiz. Biz doim Sening ibodatingda bo‘lamiz, Sendan hech qachon to‘xtamaymiz. Shunday ekan, nega ularni yaratasan?"

Alloh taolo ularga javob berdi: "Men sizlar bilmagan narsalarni bilaman. Bu xalifani yaratishda sizlar yeta olmaydigan ko‘plab hikmatlar bor. Men ular orasidan payg‘ambarlar, siddiqlar, shahidlar va solihlar chiqaraman. Shuningdek, ular orqali yerni obod qilaman, ularni imtihon qilaman. Sizlar bu hikmatlarni bilmaysiz, lekin Men bilaman."

Foydalar:

1. Alloh taolo o‘z bandalariga nisbatan cheksiz rahmli va hikmatlidir. Uning har bir ishida chuqur hikmat bor, garchi biz buni tushunmasak ham.
2. Farishtalarning savol berishi o‘rnakdir – ilm o‘rganish va narsalarning hikmatini so‘rash maqtovga sazovor ishdir. Lekin bu so‘roq e'tiroz va qarshilik tarzida bo‘lmasligi kerak.
3. Insonning yaratilishi – bu Allohning buyuk ne'mati va sharafidir. Inson yer yuzida Allohning xalifasi sifatida yaxshilik qilish, adolat o‘rnatish va yerni obod qilish uchun yaratilgan.
4. Alloh taolo har bir narsani biladi, biz esa cheklangan bilimga egamiz. Shuning uchun Allohning qarorlariga to‘liq ishonish va taslim bo‘lish lozim.
5. Bu oyat insonning qadr-qimmatini ko‘rsatadi – farishtalar kabi pok zotlar ham insonning yaratilishidagi hikmatni to‘liq anglay olmaganlar, demak, inson ulug‘ bir maqsad uchun yaratilgan.