سوره بقره — آیه 30

معانی واژگان:

• خلیفه: جانشین و نمایندهای که به جای دیگری مینشیند؛ در اینجا به معنای کسی است که از سوی خداوند برای آبادانی زمین و اجرای احکام او گمارده میشود.
• یُفسِد: تباهی و فساد به بار میآورد.
• یَسفِکُ: میریزد (خون میریزد).
• نُسَبِّحُ: خدا را از هر نقص و عیبی پاک میدانیم.
• نُقَدِّسُ: او را پاک و منزّه میشماریم و به پاکی یاد میکنیم.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به یاد آور زمانی را که پروردگارت به فرشتگان فرمود: «من در زمین جانشینی قرار میدهم»؛ انسانی که نسل او یکی پس از دیگری میآیند و زمین را آباد میکنند و احکام مرا در آن بر پا میدارند. فرشتگان که از سرشت این موجود آگاهی نداشتند، با لحن استفهام و طلب دانایی عرضه داشتند: «پروردگارا! آیا کسی را در زمین قرار میدهی که در آن فساد کند و خونها را به ناحق بریزد؟ در حالی که ما پیوسته تو را با ستایشت تسبیح میگوییم و تو را از هر چه شایسته جلال تو نیست، پاک و منزّه میدانیم و هرگز از عبادت تو کوتاهی نمیکنیم؟» خداوند در پاسخ فرمود: «من چیزی میدانم که شما نمیدانید.» یعنی من از حکمتهای نهفته در آفریدن این موجود آگاهم؛ حکمتهایی که فرشتگان از درک آن عاجزند؛ از جمله: ظهور پیامبران، برپایی عدالت، آزمون بندگان، و شکوفایی استعدادهای خیر در میان انسانها.

فواید و درسهای آیه:

• خداوند متعال پیش از آفرینش انسان، مقام والای او را به فرشتگان اعلام کرد تا جایگاه بلند بشر در نظام آفرینش آشکار شود.
• پرسش فرشتگان از روی اعتراض و انکار نبود، بلکه برای درک حکمت الهی و طلب دانش بود؛ پس پرسیدن برای فهمیدن، کاری پسندیده است.
• علم خداوند بر همه چیز احاطه دارد و او از مصالح و حکمتهای پنهان آگاه است که خلق از آن بیخبرند؛ پس باید به تدبیر او اعتماد کرد.
• انسان در زمین مسئولیت سنگینی دارد: آبادانی، عدالت، و اطاعت از فرمان خدا؛ این امانت، نشانه کرامت اوست.
• تسبیح و تقدیس خداوند، شأن فرشتگان است و انسان نیز با عبادت و پاکیزه نگهداشتن دل و عمل، به این صف میپیوندد.