سوره عنکبوت — آيت 8

1) ڪجهہ لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• وَوَصَّيْنَا: اسان حڪم ڏنو ۽ تاڪيد ڪيو.
• الْإِنسَانَ: انسان کي، يعني هر ماڻهوءَ کي.
• بِوَالِدَيْهِ: سندس ماءُ ۽ پيءُ سان.
• حُسْنًا: نيڪي ۽ چڱي سلوڪ سان، يعني سٺو برتاءُ ڪرڻ جو حڪم ڏنو.
• جَاهَدَاكَ: جيڪڏهن ٻئي ڪوشش ۽ زور لڳائن.
• لِتُشْرِكَ بِي: ته تون مون سان شريڪ ڪرين.
• مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ: اهڙي شيءِ کي، جنهن جو تو وٽ ڪو دليل ۽ علم ناهي.
• فَلَا تُطِعْهُمَا: ته ان ڳالهہ ۾ سندن اطاعت نه ڪر.
• إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ: منهنجي طرف ئي اوھان جو موٽڻ آهي.
• فَأُنَبِّئُكُم: پوءِ آئون اوھان کي ٻڌائيندس ۽ خبر ڏيندس.
• بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ: انهن ڪمن بابت جيڪي اوھان دنيا ۾ ڪيا هئا.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ انسان کي حڪم ڏنو آهي ته پنهنجي ماءُ ۽ پيءُ سان نيڪي ۽ چڱائي ڪري، سندن ادب ۽ احترام ڪري، سندن خدمت ۽ سار سنڀال ڪري، ۽ ساڻن نرمي ۽ مهربانيءَ سان پيش اچي. اهو والدين جو حق آهي، جيڪو الله تعاليٰ پاڻ فرض ڪيو آهي ۽ ان جي تمام گهڻي تاڪيد ڪئي آهي.

پر جيڪڏهن والدين پنهنجي اولاد تي زور ڀرين ۽ دٻاءُ وجهي ته هو الله سان شريڪ ڪري، يعني اهڙي شيءِ کي الله جو شريڪ بڻائي، جنهن جي شريڪ هجڻ جو ڪو به دليل ۽ علم ناهي، ته پوءِ ان ڳالهہ ۾ سندن اطاعت نه ڪجي. ڇاڪاڻ ته خالق جي نافرماني ۾ مخلوق جي اطاعت جائز ناهي. هي حڪم صرف شرڪ تائين محدود ناهي، پر هر ان ڳالهہ تي لاڳو آهي، جنهن ۾ الله جي نافرماني هجي. يعني والدين جي فرمانبرداري ۽ نيڪي ضرور ڪجي، پر جيڪڏهن اهي گناهہ ڏانهن سڏين ته ان ۾ سندن ڳالهہ نه مڃجي.

هڪ صحابي سعد بن ابي وقاص رضی الله عنه جي باري ۾ اهڙو واقعو پيش آيو، جڏهن سندس ماءُ سندس اسلام قبول ڪرڻ تي سخت ناراض ٿي ۽ کيس ڌمڪي ڏني ته جيستائين اسلام نه ڇڏيندو، تيستائين کائيندي نه پيئندي ۽ مرندي. پر سعد رضی الله عنه قرآن جي انهيءَ حڪم تي عمل ڪندي پنهنجي ماءُ جي ان ڳالهہ ۾ اطاعت نه ڪئي، ڇاڪاڻ ته اها الله جي نافرماني هئي.

آخر ۾ الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته سڀني انسانن کي هڪ ڏينهن الله جي حضور ۾ موٽڻو آهي، ۽ اتي الله تعاليٰ هر هڪ کي سندس دنيا ۾ ڪيل چڱن ۽ برن ڪمن جي خبر ڏيندو ۽ ان جو بدلو ڏيندو. نيڪ عمل ڪرڻ وارن کي اجر ۽ ثواب ملندو، ۽ برو ڪم ڪرڻ وارن کي سزا ملندي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• والدين سان نيڪي ۽ چڱو سلوڪ ڪرڻ اسلام جي بنيادي تعليم آهي، ۽ اهو الله تعاليٰ جو پاڻ ڏنل حڪم آهي.
• والدين جي اطاعت ۽ خدمت ۾ ئي دنيا ۽ آخرت جي ڪاميابي آهي.
• الله جي نافرماني ۾ ڪنهن به مخلوق جي اطاعت جائز ناهي، چاهي اهي والدين ئي ڇو نه هجن.
• شرڪ کان بچڻ ۽ خالص توحيد تي قائم رهڻ هر حال ۾ ضروري آهي.
• هر انسان کي هڪ ڏينهن الله جي حضور ۾ حاضر ٿيڻو آهي ۽ پنهنجي ڪمن جو حساب ڏيڻو آهي، ان ڪري هميشه نيڪ عمل ڪرڻ گهرجي.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسلام ۾ والدين جو مقام تمام بلند آهي، پر الله جي حق کان وڌيڪ ڪنهن جو حق ناهي.
• قرآن مجيد ۾ اهڙا واضح ۽ حڪمت وارا حڪم موجود آهن، جيڪي انسان جي دنيا ۽ آخرت ٻنهي جي ڀلائي ۽ ڪاميابي جو ذريعو آهن. ان ڪري اسان کي گهرجي ته قرآن کي پڙهون، سمجهون ۽ ان تي عمل ڪريون، ته جيئن اسان الله جي رضا ۽ جنت حاصل ڪري سگهون.