Sure Ankebût — Ayet 8

Kelime Anlamları:

• Vasayyâ (وَصَّيْنَا): Emrettik, tavsiye ettik, vasiyet ettik.
• Husnen (حُسْنًا): İyilikle, güzellikle, en güzel şekilde davranmak.
• Câhedâke (جَاهَدَاكَ): Sana baskı yaptılar, seni zorladılar, uğraştılar.
• Lâ tutı’humâ (فَلَا تُطِعْهُمَا): Onlara itaat etme, onların bu isteğine uyma.
• Merci’ukum (مَرْجِعُكُمْ): Dönüşünüz, varış yeriniz.
• Ünebbi’ukum (فَأُنَبِّئُكُمْ): Size haber vereceğim, bildireceğim.

Tefsir:

Allah Teâlâ, insana anne ve babasına iyilikle davranmayı, onlara karşı güzel söz söylemeyi, güzel muamelede bulunmayı ve ellerinden geldiğince onların gönlünü hoş etmeyi emretmiştir. Bu, Rabbimizin insana verdiği önemli bir vasiyettir. Anne ve baba, insanın dünyaya gelmesine vesile olan, ona şefkatle bakan, gecesini gündüzüne katan en yakın varlıklardır. Bu yüzden onlara iyilik etmek, Allah’ın emri ve kulluğun gereğidir.

Ancak bu emrin bir sınırı vardır: Eğer anne ve baba, evladını Allah’a ortak koşmaya, O’ndan başkasına ibadet etmeye zorlarlarsa, bu konuda onlara itaat edilmez. Çünkü hiçbir mahlûka, Hâlık’a isyan konusunda itaat yoktur. Kişi, anne ve babasına karşı sevgi ve saygısını korumakla birlikte, imanından ve tevhid inancından asla taviz vermemelidir. Bu, imanın en temel şartıdır. Nitekim sahâbeden Sa’d bin Ebî Vakkâs’ın annesi, oğlunun Müslüman olmasına o kadar öfkelenmişti ki, oğlu İslam’dan dönene kadar yemek yemeyeceğine yemin etmişti. Fakat Sa’d (r.a.), Allah’ın bu emrine uyarak annesine itaat etmemiş, imanında sebat etmiştir.

Burada dikkat çekilen önemli bir incelik vardır: Anne ve babaya iyilik, Allah’ın emridir; fakat Allah’a isyan olan bir konuda onlara uymak, O’nun emrine aykırıdır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de bu hususu şöyle ifade etmiştir: “Allah’a isyan olan bir konuda, yaratılmışlara itaat yoktur.” Yani hiçbir anne baba, evladını günaha sürükleyemez; evlat da bu durumda onlara uymak zorunda değildir.

Ayetin sonunda ise Rabbimiz, herkesin dönüşünün kendisine olduğunu, dünyada yapılan iyi ve kötü her şeyin kendisine bildirileceğini ve herkesin ameline göre karşılık göreceğini haber vermektedir. Bu, hem bir uyarı hem de bir tesellidir. Mümin, anne babası kendisini imandan saptırmaya çalışsa bile, bilir ki asıl hesap Allah’adır ve O, kullarının hiçbir iyiliğini zayi etmez.

Sevgili kardeşim, bu ayet bize ne kadar güzel bir denge öğretiyor! Bir taraftan anne babaya iyilik ve saygı, diğer taraftan iman ve tevhid uğruna taviz vermemek. Rabbimiz, bizlere hem ailemize karşı sorumluluklarımızı hem de kendisine karşı kulluk bilincimizi aynı anda nasıl koruyacağımızı öğretiyor. Bu dengeyi koruyanlar, dünyada huzurlu, ahirette ise kurtuluşa erenlerdir. Unutmayalım ki, anne babamıza iyilik etmek ne kadar sevap ise, imanımızı korumak da o kadar farzdır. Allah hepimizi, anne babasına iyilik eden ve imanında sebat gösteren kullarından eylesin. Âmin.