سوره احزاب — آیه 10

معانی کلمات:

• زاغَتِ الأبصار: چشمها از شدت حیرت و وحشت، خیره شد و از دیدن درست بازماند.
• بَلَغَتِ القُلوبُ الحَناجِر: ترس و وحشت چنان شدید شد که گویی قلبها به بالای گلو رسیده است (کنایه از ترس بسیار زیاد).
• الظنون: جمع «ظن»، به معنای گمانها و پندارهای گوناگون.

تفسیر آیه:

این آیه به یکی از سختترین روزهای تاریخ اسلام، یعنی جنگ احزاب (خندق) اشاره دارد؛ زمانی که دشمنان از هر سو به مدینه هجوم آوردند. خداوند میفرماید: «به یاد آورید آنگاه که دشمنان از بالای شما (از سمت مشرق و بالای درّه، یعنی قبیلهی غطفان) و از پایین شما (از سمت مغرب و پایین درّه، یعنی قریش) به سویتان آمدند.» در آن هنگام، ترس و وحشت چنان همه را فرا گرفته بود که چشمها از شدت حیرت و دهشت خیره شده بود و از دیدن درست بازمانده بود، و قلبها از شدت رعب و هراس به گلوگاه رسیده بود. در چنین شرایط بحرانی، مردم دربارهی خداوند گمانهای گوناگونی بردند؛ مؤمنان به یاری و نصرت الهی امیدوار بودند و گمان نیک داشتند که خداوند پیامبرش را یاری خواهد کرد، اما منافقان و کسانی که ایمانشان سست بود، گمان بد بردند و پنداشتند که دین اسلام و پیامبر از بین خواهد رفت و نصرت الهی هرگز نخواهد رسید.

فواید و پیامهای آیه:

• در سختیها و بلاها، ایمان واقعی انسانها آشکار میشود؛ مؤمنان به خدا خوشبین و امیدوارند، اما منافقان و سستایمانان به خداوند گمان بد میبرند و ناامید میشوند.
• سختیها و آزمایشهای بزرگ، وسیلهای برای تمییز صفوف مؤمنان از منافقان و سنجش درجهی ایمان است.
• خداوند هرگز بندگان مؤمن خود را در سختیها تنها نمیگذارد و اگر صبر و توکل پیشه کنند، نصرت و پیروزی را برایشان رقم میزند، چنانکه در این جنگ، باد و لشکریان نادیده، دشمنان را پراکنده ساختند.
• مؤمن باید در همهی حال، به خداوند گمان نیک برد و بداند که هر چه پیش آید، خیر و حکمتی در آن نهفته است، حتی اگر ظاهر آن ناخوشایند باشد.