سوره فتح — آیه 16

معانی کلمات:

• مُخَلَّفین: کسانی که از رفتن به جنگ بازمانده و تخلف کرده‌اند.
• أَعراب: بادیه‌نشینان عرب که در اطراف مدینه ساکن بودند.
• أُولی بَأسٍ شَدید: صاحبان قدرت و نیروی جنگی بسیار زیاد.
• یُسلِمون: به اسلام درآیند و تسلیم شوند.
• أجراً حَسَناً: پاداش نیکو که همان بهشت است.
• تَتَوَلَّوا: روی گردانید و اطاعت نکنید.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به آن بادیه‌نشینانی که از همراهی تو در سفر مکه (حدیبیه) تخلف کردند و در جنگ شرکت نکردند، بگو: به زودی شما را به جنگ با قومی دعوت خواهند کرد که در نبرد بسیار نیرومند و جنگاور هستند. شما با آنان می‌جنگید تا یا آنان را شکست دهید و یا اینکه بدون جنگ، اسلام را بپذیرند و تسلیم شوند. پس اگر از فرمان خدا و پیامبر اطاعت کنید و در این جنگ شرکت نمایید، خداوند پاداش نیکویی به شما عطا خواهد کرد که همان بهشت و پیروزی در دنیاست. اما اگر مانند گذشته که از همراهی با پیامبر تخلف کردید، از اطاعت روی گردانید، خداوند شما را به عذابی دردناک گرفتار خواهد کرد.

فواید و پیام‌های آیه:

• اطاعت از فرمان خدا و پیامبر، کلید رسیدن به پاداش‌های دنیوی و اخروی است؛ همان‌گونه که تخلف از آن، سبب عذاب و محرومیت می‌شود.
• جهاد در راه خدا و دفاع از دین، ارزشی والا دارد و خداوند برای مجاهدان، پاداشی نیکو و جاودانه در نظر گرفته است.
• اسلام دین عزت و قدرت است؛ مسلمانان باید همواره آماده دفاع از کیان اسلامی باشند و در برابر دشمنان، قوی و استوار بایستند.
• تخلف از فرمان الهی و پیامبر، نه تنها انسان را از رحمت خدا دور می‌کند، بلکه او را به عذاب دردناک گرفتار می‌سازد؛ پس باید همواره در مسیر اطاعت و بندگی گام برداشت.