Qələm surəsi — Ayə 32

1) Bəzi sözlərin izahı:

• عَسَىٰ (əsā): "Bəlkə", "ola bilsin ki", "ümid edirəm ki" mənasında olub, arzu və ümid bildirir.
• يُبْدِلَنَا (yubdilanā): "Bizə dəyişdirib versin", "əvəzində versin" deməkdir. Yəni əlimizdən çıxan bağın yerinə daha yaxşısını əta etsin.
• رَاغِبُونَ (rāğibūn): "Rəğbət bəsləyənlər", "yönələnlər", "ümid bağlayanlar" mənasındadır. Burada Allaha tərəf dönmək, Ondan yaxşılıq diləmək və yalnız Ona ümid bəsləmək nəzərdə tutulur.

2) Ayənin təfsiri:

Bu ayə, bağ sahiblərinin bağları məhv olduqdan sonra deyilən sözləri əks etdirir. Onlar əvvəlcə öz səhvlərini dərk etdilər, bir-birlərini qınadılar və günahlarını boyunlarına aldılar. Sonra isə ümidlərini itirməyib Allaha yönəldilər və dedilər: "Ola bilsin ki, Rəbbimiz bizə bu bağdan daha yaxşısını əvəzində versin. Həqiqətən, biz Rəbbimizə üz tutan, Ondan yaxşılıq diləyən və yalnız Ona ümid bağlayan kimsələrik."

Bu sözlər onların tövbə etdiyini, Allaha sığındığını və dünya malının əllərindən çıxmasına görə ümidsizliyə qapılmadığını göstərir. Onlar başa düşdülər ki, əsl itki Allahın razılığını itirməkdir; dünya nemətləri isə gəlib-gedəndir. Ona görə də Allaha yönəlib Onun əfvini və daha xeyirlisini istədilər.

Bu ayə bizə öyrədir ki, insan günah işlədikdən və ya bir nemətdən məhrum olduqdan sonra ümidsizliyə qapılmamalı, əksinə Allaha tövbə edib Ona yönəlməlidir. Allah tövbə edən qullarını bağışlayar və onlara əllərindən çıxanın əvəzində daha xeyirlisini verə bilər. Çünki bütün xeyir və bərəkət yalnız Allahın əlindədir.

3) Dəvət və təşviq tərəfi:

Ey insan! Bil ki, sənin əlində olan hər şey müvəqqətidir. Bir gün gələr, malın da, mülkün də, sağlamlığın da əllərindən çıxa bilər. Amma ən böyük sərvət Allaha iman və Ona yönəlməkdir. Əgər sən də bağ sahibləri kimi səhv edib bir nemətdən məhrum olsan, ümidsizliyə qapılma! Allaha tövbə et, Ona yalvar və de: "Ey Rəbbim! Mənə əvəzində daha xeyirlisini ver. Həqiqətən mən yalnız Sənə ümid bağlayıram."

Unutma ki, Allah qapısı həmişə açıqdır. O, tövbə edənləri sevir və onlara rəhm edir. Dünya nemətləri keçicidir, amma Allahın razılığı və axirət səadəti əbədidir. Elə isə qəlbini Allaha bağla, Onun verdiyi nemətlərə şükür et və əlindən çıxanlara görə səbir edib Allaha yönəl. Ola bilsin ki, Allah sənə əllərindən çıxanın əvəzində daha xeyirlisini versin. Çünki O, hər şeyə qadirdir və qullarına qarşı çox mərhəmətlidir.