سوره اعراف — آیه 156

## معانی واژگان

• وَاكْتُبْ لَنَا: برای ما مقرر کن و بنویس
• حَسَنَةً: نیکی، عافیت و خوبی
• هُدْنَا: بازگشتیم، توبه کردیم (از ماده «هود» به معنای بازگشت)
• وَسِعَتْ: فراگیر شد، همه را در برگرفت

## تفسیر آیه

موسی علیه‌السلام پس از آنکه شاهد هلاکت قوم خود در اثر گوساله‌پرستی بود، به درگاه الهی عرضه می‌دارد: «پروردگارا! برای ما در این دنیا نیکی و خوبی مقرر فرما و در آخرت نیز نیکی عطا کن؛ زیرا ما به سوی تو بازگشته و توبه کرده‌ایم.» این درخواست نشان‌دهنده نهایت خشوع و انابه پیامبر خدا در برابر پروردگار است.

خداوند متعال در پاسخ به این درخواست، دو حقیقت مهم را بیان می‌فرماید: نخست اینکه عذاب الهی مخصوص کسانی است که خود زمینه‌های شقاوت را فراهم می‌کنند و خداوند هر که را بخواهد و مستحق باشد، بدان گرفتار می‌سازد. دوم اینکه رحمت الهی تمام موجودات و همه چیز را در دنیا فراگرفته است؛ هیچ مخلوقی نیست که از فیض رحمت عام الهی بی‌بهره باشد.

اما رحمت خاص الهی که موجب نجات و سعادت ابدی در آخرت می‌شود، مخصوص کسانی است که دارای سه ویژگی باشند: تقوا یعنی پرهیز از گناهان و انجام واجبات، پرداخت زکات به مستحقان، و ایمان به آیات الهی با تصدیق قلبی و عمل به مقتضای آن.

## فواید و پیام‌های آیه

1. امیدواری به رحمت الهی: رحمت خداوند همه چیز را فراگرفته است؛ هیچ گناهی نیست که نتوان با توبه از آن بازگشت و امید بخشش داشت. این آیه به انسان می‌آموزد که هرگز از رحمت خدا ناامید نشود.
2. اهمیت توبه و بازگشت به سوی خدا: موسی علیه‌السلام با وجود مقام والای پیامبری، با تواضع و خشوع به درگاه الهی توبه می‌کند و این درس بزرگی است برای همه ما که همواره به درگاه خداوند بازگردیم.
3. رحمت الهی مشروط به عمل صالح است: هرچند رحمت خداوند گسترده است، اما بهره‌مندی از رحمت خاص الهی در آخرت، نیازمند تقوا، پرداخت زکات و ایمان به آیات الهی است. این نشان می‌دهد که دین اسلام، دین عمل و مسئولیت است، نه صرف ادعا.
4. پیوند ایمان و عمل: در این آیه، ایمان به آیات الهی در کنار تقوا و زکات ذکر شده است؛ یعنی ایمان حقیقی، ایمانی است که در عمل و رفتار انسان تجلی یابد و او را به انجام واجبات و ترک محرمات وادارد.
5. عدالت و حکمت الهی: عذاب الهی بر اساس حکمت و عدالت است و تنها کسانی را شامل می‌شود که خود زمینه‌های آن را فراهم کرده‌اند. این مطلب، هم عدالت خداوند را ثابت می‌کند و هم به انسان هشدار می‌دهد که از مسیر الهی منحرف نشود.