سوره اعراف — آیه 155

معانی کلمات:

• لِمِیقَاتِنَا: برای وعده‌گاهی که با او (موسی) تعیین کرده بودیم.
• الرَّجْفَةُ: زلزله‌ی شدید و لرزش عظیم که باعث مرگ آنان شد.
• السُّفَهَاء: بی‌خردان و کم‌عقلان (اشاره به کسانی که گوساله را پرستیدند).
• فِتْنَتُکَ: آزمایش و امتحان تو (برای بندگانت).
• وَلِیُّنَا: سرپرست و کارساز ما.

تفسیر آیه:

موسی علیه‌السلام پس از آنکه قومش به گوساله‌پرستی گرفتار شدند، از میان آنان هفتاد نفر از برگزیدگان و نیکان را برگزید تا در وعده‌گاه معیّن شده از سوی پروردگار حاضر شوند و برای گناه سُفها و بی‌خردان قوم، از درگاه الهی عذرخواهی کنند. اما وقتی به آن مکان رسیدند، آنان نیز جرأت کردند و از موسی خواستند که خدا را آشکارا به آنان نشان دهد. در همین حال، زلزله‌ای سخت آنان را فراگرفت و همگی هلاک شدند.

موسی علیه‌السلام با دیدن این صحنه، به درگاه پروردگار پناه برد و با تضرّع عرضه داشت: پروردگارا! اگر می‌خواستی، پیش از این هم می‌توانستی آنان و مرا نابود کنی (زمانی که گوساله‌پرستی کردند و یا من قبطی را کشتم). آیا ما را به خاطر کاری که بی‌خردان ما انجام دادند، هلاک می‌کنی؟ این واقعه (گوساله‌پرستی و گرفتاری آنان) چیزی جز آزمایش و امتحان تو نبود؛ به وسیله‌ی آن هر که را بخواهی گمراه و هر که را بخواهی هدایت می‌کنی. تو سرپرست و کارساز مایی؛ پس گناهان ما را ببخش و به ما رحم کن که تو بهترین آمرزندگان و بخشاینده‌ای.

فواید و پیام‌های آیه:

1. شفاعت و عذرخواهی برای امت: موسی علیه‌السلام الگوی رهبران دلسوز است که در برابر خطای امت، نه تنها آنان را رها نمی‌کند، بلکه با تضرّع به درگاه الهی، برای آنان طلب بخشش می‌کند. این نشان می‌دهد که رهبران الهی هرگز از امت خود ناامید نمی‌شوند.
2. پناه بردن به خدا در سختی‌ها: در سخت‌ترین لحظات، تنها راه نجات، بازگشت به خدا و اعتراف به بندگی است؛ موسی با وجود مقام والای خود، با فروتنی به درگاه الهی دعا کرد.
3. آزمایش الهی: همه‌ی رخدادهای تلخ و شیرین زندگی، آزمایشی از سوی خداوند است؛ این آیه به ما می‌آموزد که در برابر قضا و قدر الهی صبور باشیم و بدانیم که حکمت خداوند در همه‌ی امور نهفته است.
4. امید به رحمت الهی: با وجود گناهان بزرگ، درِ توبه و استغفار همیشه باز است؛ خداوند بهترین آمرزندگان است و اگر بنده‌ای با صدق دل به او پناه برد، او را می‌بخشد و مورد رحمت قرار می‌دهد.
5. مسئولیت‌پذیری در برابر خطای جمعی: این آیه نشان می‌دهد که بزرگان و خردمندان جامعه باید در برابر خطاهای ناآگاهان و سُفها احساس مسئولیت کنند و با دعا و تلاش، به اصلاح جامعه بپردازند.