سوره فاتحہ — آيت 7

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• صِرَاطَ: رستو، واٽ.
• أَنْعَمْتَ: تون نعمت ڏنيءِ، مهر ڪيئي.
• عَلَيْهِمْ: انهن تي.
• الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ: جن تي ڪاوڙ ڪئي وئي، جن تي غضب نازل ٿيو.
• الضَّالِّينَ: گمراهه، جيڪي رستو وڃائي ويٺا.

2) آيت جي تفسير:

اي الله! اسان کي انهن ماڻهن جي رستي تي هلا، جن تي تن پنهنجي خاص مهر ۽ نعمت ڪئي آهي. اهي نبي، صديق، شهيد ۽ صالح ماڻهو آهن، جيڪي سڌي رستي تي قائم رهيا ۽ حق تي هلندا رهيا. اسان کي انهن جي رستي کان سواءِ ٻئي ڪنهن رستي تي نه هلا.

انهن ماڻهن جي رستي تي هلا، نه انهن جي رستي تي جيڪي الله جي ڪاوڙ جا ڀاڳي ٿيا. اهي اهڙا ماڻهو آهن جن حق کي سڃاتو ۽ سمجهيو، پر ان تي عمل نه ڪيو. انهن جو مثال يهودين ۽ انهن جهڙن ماڻهن جو آهي.

۽ نه انهن جي رستي تي هلا جيڪي گمراهه ٿيا. اهي اهڙا ماڻهو آهن جن حق کي ڳولهڻ ۾ ڪوتاهي ڪئي ۽ ان تائين پهچي نه سگهيا، تنهنڪري رستو وڃائي ويٺا. انهن جو مثال عيسائين ۽ انهن جهڙن ماڻهن جو آهي.

هي دعا مسلمان جي دل لاءِ شفا آهي — جحود، جهالت ۽ گمراهي جي بيماريءَ کان نجات آهي. هيءَ دعا ٻڌائي ٿي ته سڀ کان وڏي نعمت اسلام جي نعمت آهي. جيڪو حق کي وڌيڪ سڃاڻي ۽ ان جي وڌيڪ پيروي ڪري، اهو ئي سڌي رستي جو وڌيڪ حقدار آهي. ۽ ان ۾ ڪو شڪ ناهي ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جا صحابه رضی الله عنهم انهن کان پوءِ سڀ کان وڌيڪ ان جي حقدار آهن، تنهنڪري هيءَ آيت انهن جي فضيلت ۽ بلند مقام جي دليل آهي.

نماز ۾ سورة الفاتحة پڙهڻ کان پوءِ ”آمين“ چوڻ مستحب آهي، جنهن جي معنيٰ آهي: اي الله! اسان جي دعا قبول فرما. ”آمين“ سورة الفاتحة جي آيت ناهي، ان ڪري ئي علماءِ ڪرام جو اجماع آهي ته اهو قرآن ۾ نه لکيو ويو آهي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• هيءَ آيت ٻڌائي ٿي ته هدايت الله جي وڏي ۽ خاص نعمت آهي، جيڪا الله پنهنجي پسنديده ٻانهن کي عطا ڪري ٿو.
• مسلمان کي گهرجي ته هو هميشه الله کان سڌي رستي جي طلب ڪري ۽ ان تي ثابت قدم رهڻ جي دعا ڪري.
• هيءَ آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته رستا ٽي آهن: هڪ سڌو رستو (انبياء ۽ صالحين جو)، ٻيو غضب وارو رستو (حق کي ڄاڻي به نه مڃيندڙن جو)، ۽ ٽيون گمراهيءَ وارو رستو (حق کي ڳولهڻ ۾ ڪوتاهي ڪندڙن جو). اسان کي پهريون رستو اختيار ڪرڻو آهي.
• هيءَ دعا اسان کي عاجزي ۽ انکساري سيکاريندي آهي ته اسان پنهنجي هدايت جا خود مالڪ ناهيون، پر الله جي فضل ۽ رحمت جا محتاج آهيون.
• صحابه ڪرام جي فضيلت ۽ بلند مقام جو ثبوت ملي ٿو، جيڪي امت ۾ سڀ کان وڌيڪ سڌي رستي تي هئا.
• هيءَ آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان نيڪ ماڻهن جي صحبت اختيار ڪريون ۽ انهن جي رستي تي هلون، ته جيئن اسان به انهن سان گڏ آخرت ۾ ڪامياب ٿيون.
• ”آمين“ چوڻ جي تعليم اسان کي ٻڌائي ٿي ته دعا ۾ الله سان اخلاص ۽ ان جي قبوليت جي اميد رکڻ گهرجي.