سوره یوسف — آيت 111

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• عِبْرَةٌ: عبرت، نصيحت، سبق.
• أُولِي الْأَلْبَابِ: عقلمند ماڻهو، صحيح عقل وارا.
• يُفْتَرَىٰ: جوڙي ٺاهيو ويو، ٺپو هڻي گهڙيو ويو.
• تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ: انهن ڪتابن جي تصديق ڪرڻ وارو جيڪي ان کان اڳ نازل ٿيا.
• تَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ: هر شيءِ جي تفصيل ۽ وضاحت.
• هُدًى: هدايت، رستو ڏيکارڻ.
• رَحْمَةً: رحمت، ٻاجهه.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي پياري نبي محمد ﷺ کي فرمايو ته انهن پيغمبرن ۽ انهن جي قومن جي قصي ۾، ۽ خاص طور تي يوسف عليه السلام ۽ سندس ڀائرن جي واقعي ۾، عقلمند ۽ سمجهه وارن ماڻهن لاءِ وڏي عبرت ۽ نصيحت آهي. اهي قصا رڳو ڪهاڻيون نه آهن، پر انهن ۾ زندگي جا سبق ۽ سکياون پوشيده آهن، جن مان صحيح عقل وارا ماڻهو پنهنجي زندگي لاءِ رهنمائي حاصل ڪري سگهن ٿا.

پوءِ الله تعاليٰ قرآن جي باري ۾ فرمايو ته هي قرآن ڪو اهڙو ٺهيل ٺاھيل ۽ جوڙي ٺاهيو ويو ڪلام ناهي، جيئن ڪافرن ۽ منڪرن چيو هو. بلڪه هي قرآن انهن آسماني ڪتابن جي تصديق ڪندڙ آهي جيڪي ان کان اڳ نازل ٿيا، جهڙوڪ تورات ۽ انجيل. ان کان علاوه، هي قرآن هر ان شيءِ جي تفصيل ۽ وضاحت پيش ڪري ٿو جنهن جي انسان کي دنيا ۽ آخرت ۾ ضرورت آهي، جهڙوڪ حلال ۽ حرام، جائز ۽ ناجائز، ۽ ٻيا احڪام ۽ شريعت جا مسئلا. ۽ هي قرآن گمراهي کان هدايت ڏانهن رهنمائي ڪرڻ وارو ۽ انهن مؤمنن لاءِ رحمت آهي جيڪي ان تي ايمان آڻين ٿا ۽ ان جي تعليمات تي عمل ڪن ٿا. يعني اهي ئي ماڻهو قرآن جي هدايت ۽ رحمت کان پورو فائدو وٺي سگهن ٿا جيڪي دل سان ان تي يقين رکن ٿا.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• قرآن مجيد ۾ بيان ڪيل قصا رڳو تاريخي ڪهاڻيون ناهن، پر انهن ۾ عقلمندن لاءِ وڏيون عبرتون ۽ نصيحتون موجود آهن.
• قرآن ڪريم الله جو ڪلام آهي، ڪنهن انسان جو جوڙيل ناهي، ۽ اهو پنهنجي سچائي ۽ حقانيت ۾ مڪمل آهي.
• قرآن پاڪ انهن سڀني ڪتابن جي تصديق ڪندڙ آهي جيڪي ان کان اڳ نازل ٿيا، جنهن مان ثابت ٿئي ٿو ته سڀ آسماني ڪتاب هڪ ئي ڪامل ذات الله تعاليٰ کان نازل ٿيا آهن.
• قرآن مجيد ۾ زندگي جي هر شعبي بابت مڪمل رهنمائي موجود آهي، چاهي عقيدو هجي، عبادت هجي، معاملات هجن يا اخلاقيات.
• قرآن جي هدايت ۽ رحمت کان صرف اهي ماڻهو فائدو وٺن ٿا جيڪي سچي دل سان ان تي ايمان آڻين ٿا ۽ ان جي تعليمات تي عمل ڪن ٿا.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان قرآن مجيد کي غور ۽ فڪر سان پڙهون، ان ۾ بيان ٿيل قصعن مان سبق حاصل ڪريون، ۽ ان جي احڪامن تي عمل ڪريون ته جيئن اسان دنيا ۽ آخرت ۾ ڪامياب ٿيون.