Bəqərə surəsi — Ayə 228

Kəlmələrin mənaları:

• Mütəlləqat – boşanmış qadınlar.
• Yətərəbbəsnə – gözləyərlər, intizar edərlər.
• Quru – heyz (aybaşı) dövrləri və ya təmizlik dövrləri; burada məqsəd heyzdir.
• Büulətuhunnə – onların (boşanmış qadınların) ərləri.
• Dərəcə – üstünlük, daha yüksək məqam.

Təfsir:

Allah-təala bu ayədə boşanmış qadınların hüquq və vəzifələrini, həmçinin ər-arvad münasibətlərinin ədalətli əsaslarını bəyan edir. Buyurur ki, boşanmış qadınlar (özləri ilə yaxınlıq edilmiş və heyz görənlər) üç heyz dövrü gözləməlidirlər. Bu gözləmə müddəti (iddət) onların bətndə hamilə olub-olmadığını aydınlaşdırmaq üçündür və bu müddət ərzində başqa kişi ilə evlənmələri qadağandır.

Qadınlara Allahın bətnlərində yaratdığı hamiləlik və ya heyz halını gizlətmək heç vaxt halal deyildir. Əgər onlar həqiqətən Allaha və axirət gününə iman gətiriblərsə, bu gizlətməyə cürət etməzlər. Çünki mömin qadın bilir ki, bu gizlətmə ilə ya ərinin rəcət (qayıtma) haqqını itirər, ya da uşağın nəslini pozar – bu isə böyük günahdır.

Boşanmış qadınların ərləri, əgər aralarında islah etmək, yaxşılıq və barışıq niyyəti varsa, iddət müddətində onları geri qaytarmağa daha layiqdirlər. Bu, qadının xeyrinə olan bir haqdır və ər bu haqdan yalnız yaxşı niyyətlə istifadə etməlidir, qadına zərər vermək və ya onu sıxmaq üçün yox.

Sonra Allah-təala ər-arvad arasında ədalətli tarazlığı bəyan edir: Qadınların kişilər üzərində haqları olduğu kimi, kişilərin də qadınlar üzərində haqları vardır. Hər iki tərəf bir-birinə gözəl və şəriətə uyğun şəkildə yaxşı davranmalıdır. Lakin kişilərin qadınlar üzərində bir dərəcə üstünlüyü vardır – bu, onların ailəni qoruyub saxlaması, maddi təminatı və rəhbərlik məsuliyyətini daşıması səbəbindəndir. Bu üstünlük hökmranlıq və zülm üçün deyil, ailənin nizam-intizamı və qadının qorunması üçündür.

Ayənin sonunda Allah-təala Özünü "Əziz" (qüdrətli, hər şeyə qalib gələn) və "Həkim" (hər işi hikmətlə edən) olaraq təqdim edir. Bu, o deməkdir ki, Allahın qoyduğu bütün hökmlər – istər boşanma qaydaları, istər iddət müddəti, istərsə də kişi-qadın hüquqları – tam hikmət və ədalət üzərində qurulmuşdur. Heç kim bu hökmləri dəyişdirə bilməz və hər bir hökmdə bəndələrin məsləhəti vardır.

Bu ayədən öyrənirik ki, İslam dini qadına böyük dəyər verir, onun hüquqlarını qoruyur və ailə qurumunu möhkəmləndirir. Allah bizləri Öz hökmlərinə riayət edən, ailəsinə qarşı mərhəmətli və ədalətli olan bəndələrindən etsin! Amin!