سوره بقره — آیه 31

معانی کلمات:

• «عَلَّمَ»: آموخت، تعلیم داد.
• «الْأَسْمَاءَ»: نام‌ها، واژه‌ها.
• «عَرَضَهُمْ»: آن‌ها را عرضه کرد، ارائه داد (ضمیر «هُم» به مسمّیات یعنی موجوداتِ نام‌گذاری‌شده برمی‌گردد).
• «أَنبِئُونِی»: به من خبر دهید، مرا آگاه کنید.
• «صَادِقِینَ»: راستگویان.

تفسیر آیه:

خداوند متعال برای آنکه برتری و منزلت والای آدم علیه‌السلام را بر فرشتگان آشکار سازد، به او همه‌ی نام‌ها را آموخت؛ یعنی اسم تمام موجودات و اشیاء — اعم از حیوانات، جمادات، گیاهان و دیگر مخلوقات — را با معانی و ویژگی‌هایشان به او تعلیم داد. سپس آن موجوداتِ نام‌گذاری‌شده را بر فرشتگان عرضه کرد و به آنان فرمود: «اگر در ادعای خود صادقید که شما برای جانشینی در زمین شایسته‌تر و داناتر از آدم هستید، پس مرا از نام‌های این موجودات آگاه کنید.» این سخن در واقع آزمونی بود برای اثبات ناتوانی فرشتگان در برابر دانشی که خداوند به آدم عطا کرده بود، و نشان داد که علم آدم برتر از علم آنان است و او شایسته‌ی خلافت و امانت‌داری در زمین می‌باشد.

فواید و پیام‌های آیه:

1. کرامت انسان در اسلام: این آیه نشان می‌دهد که خداوند انسان را با توانایی یادگیری و علم‌آموزی آفریده و او را بر فرشتگان برتری داده است؛ پس انسان باید قدر این نعمت بزرگ را بداند و در راه کسب دانش و معرفت بکوشد.
2. اهمیت علم در اسلام: تعلیم اسما به آدم، بیانگر آن است که علم و آگاهی، پایه‌ی فضیلت و شایستگی انسان است و اسلام همواره به فراگیری دانش سفارش کرده است.
3. تواضع در برابر حقیقت: فرشتگان با آنکه مقام والایی داشتند، وقتی ناتوانی خود را دیدند، تسلیم شدند و به برتری آدم اعتراف کردند. این درس می‌آموزد که انسان باید در برابر حق فروتن باشد و از پذیرش حقیقت سرپیچی نکند.
4. آزمون الهی: خداوند با این پرسش، حقیقت را آشکار کرد و نشان داد که ادعای بدون علم و آگاهی، ارزشی ندارد و تنها کسانی شایسته‌ی مقام‌های بزرگ هستند که از دانش و شایستگی واقعی برخوردار باشند.