سوره طه — آیه 3

معانی کلمات:

• تذکرة: پند و اندرز، یادآوری، چیزی که موجب یادآوری و توجه شود.
• یخشی: میترسد، خشیت دارد (خشیت به معنای ترسی همراه با تعظیم و احترام است).

تفسیر آیه:

قرآن کریم برای این نازل نشده است که مایه رنج و مشقت انسانها باشد، بلکه هدف از نزول آن، پند و اندرز دادن به کسانی است که از خداوند میترسند و در دلهایشان محبت و هیبت پروردگار جای گرفته است. این آیه در ادامه آیات قبل است که میفرماید: «ما قرآن را بر تو نازل نکردیم تا به رنج و زحمت بیفتی» (طه: ۲). پس قرآن نه برای عذاب و سختی، بلکه برای بیداری دلها و تذکر به کسانی نازل شده که در دلشان خشیت الهی وجود دارد.

خشیت به معنای ترسی آمیخته با معرفت و محبت است؛ ترسی که انسان را به انجام فرامین الهی و دوری از گناهان ترغیب میکند. چنین افرادی با شنیدن آیات قرآن، متذکر میشوند و به سوی اصلاح خود و تقوای الهی حرکت میکنند. قرآن برای همه مردم نازل شده، اما تنها کسانی از آن بهره میبرند که قلبی آماده و خداترس داشته باشند، چنانکه در آیه دیگر میفرماید: «إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَذِكْرَىٰ لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ» (ق: ۳۷).

فواید و پیامهای آیه:

1. قرآن کتاب هدایت و رحمت است، نه وسیله عذاب و سختی؛ پس نباید از آن گریزان بود، بلکه باید آن را چراغ راه زندگی خود قرار دهیم.
2. شرط بهرهمندی از قرآن، داشتن خشیت و ترس از خداوند است؛ کسی که دلش از یاد خدا خالی باشد، از تلاوت قرآن اثر نمیپذیرد.
3. خشیت الهی، انسان را به انجام واجبات و ترک محرمات سوق میدهد و این همان راه سعادت و رستگاری است.
4. قرآن برای همه نازل شده، اما هر کس به اندازه ظرفیت و آمادگی قلبی خود از آن بهره میبرد؛ پس باید تلاش کنیم دلمان را برای دریافت این نور الهی آماده کنیم.
5. این آیه مژدهای برای مؤمنان است که قرآن، مایه آرامش و یادآوری آنهاست و هرگز برای آنان سنگینی و مشقت نمیآورد.