سوره انبیا — آیه 87

معانی کلمات:

• ذَا النُّونِ: صاحبِ ماهی (یونس علیه السلام)؛ «نون» به معنای ماهی بزرگ است.
• مُغَاضِبًا: در حالی که خشمگین بود.
• نَّقْدِرَ: تنگ بگیریم و سختگیری کنیم (برخی مفسران آن را به معنای «قدرت داشتن» نیز گرفتهاند، اما در اینجا به معنای تضییق و تنگناست).
• الظُّلُمَاتِ: تاریکیها (تاریکی شب، تاریکی دریا و تاریکی شکم ماهی).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، پیامبر خود را به یادآوری داستان یونس علیه السلام فرا میخواند؛ همان کسی که به «صاحب ماهی» ملقب شد، زیرا ماهی او را بلعید. یونس علیه السلام از میان قوم خود خارج شد در حالی که از کفر و سرکشی آنان خشمگین بود. او مأمور بود بر قوم خود صبر کند و در برابر دعوتشان شکیبایی ورزد، اما چون قومش به دعوت او پاسخ ندادند و او آنان را تهدید به عذاب کرد، بدون آنکه فرمان الهی برای خروج از میان آنان صادر شده باشد، از شهر خارج شد و گمان کرد که خداوند بر او تنگ نخواهد گرفت و او را به خاطر این اقدام مؤاخذه نخواهد کرد. اما خداوند او را به سختی گرفت و او را در تنگنای عظیمی قرار داد؛ به گونهای که در دل دریا و در شکم ماهی محبوس شد. در آن تاریکیهای پیاپی (تاریکی شب، تاریکی دریا و تاریکی شکم ماهی)، او با قلبی پشیمان و زبانی گویا به درگاه پروردگارش ندا داد و به گناه خود اعتراف کرد و گفت: «لا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ»؛ یعنی: هیچ معبودی به حق جز تو نیست، تو پاک و منزهی از هر نقص و عیبی، و من به راستی از ستمکاران بودم که بر خود ستم روا داشتم و از فرمان تو سرپیچی کردم.

فواید و درسهای آیه:

1. اهمیت صبر در دعوت: این داستان به ما میآموزد که در مسیر دعوت به سوی خدا، صبر و استقامت ضروری است و نباید از رفتار ناپسند مردم ناامید شد و شتابزده عمل کرد.
2. اعتراف به گناه، کلید نجات: یونس علیه السلام با اعتراف به ظلم خود و تسبیح پروردگار، از آن تنگنای عظیم رهایی یافت. این نشان میدهد که بازگشت به سوی خدا و اعتراف به خطا، درِ رحمت الهی را میگشاید.
3. هیچکس از مؤاخذه خدا در امان نیست: حتی پیامبران نیز اگر از فرمان الهی سرپیچی کنند، مورد مؤاخذه قرار میگیرند؛ پس ما نیز باید در تمام امور از خداوند بترسیم و مراقب اعمال خود باشیم.
4. ذکر در سختیها: در تاریکیها و سختیهای زندگی، بهترین راه نجات، ذکر خدا و پناه بردن به اوست؛ همانگونه که یونس علیه السلام در دل تاریکیها به یاد خدا افتاد.
5. رحمت وسیع خداوند: خداوند پس از این دعای خالصانه، یونس را از شکم ماهی نجات داد و او را از آن گرفتاری بزرگ رهایی بخشید؛ این نشاندهنده رحمت بیپایان الهی نسبت به بندگان توبهکار است.