سوره انبیاء — آيت 87

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• ذَا النُّونِ: ”نون“ جو صاحب، يعني حضرت يونس بن متى عليه السلام، کين ”نون“ (مڇي) جو صاحب ان ڪري چيو وڃي ٿو جو مڇيءَ کين نگل ويو هو.
• مُغَاضِبًا: غصي ۾ (پنهنجي قوم تي غصي ۾، نه ته پنهنجي رب تي).
• لَن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ: اسان کيس تنگيءَ ۾ نه وجهنداسين ۽ نه کيس پڪڙينداسين.
• الظُّلُمَاتِ: اونداهيون، يعني رات جي اونداهي، سمنڊ جي اونداهي ۽ مڇيءَ جي پيٽ جي اونداهي.
• سُبْحَانَكَ: تون پاڪ آهين، تون هر عيب ۽ نقص کان پاڪ آهين.

2) آيت جي تفسير:

اي نبي! پنهنجي امت کي حضرت يونس عليه السلام جو واقعو ياد ڪرائي ٻڌاءِ، جيڪي ”مڇيءَ وارا“ يعني صاحب الحوت سڏبا آهن. الله تعاليٰ کين سندن قوم ڏانهن موڪليو، پر انهن ايمان نه آندو. حضرت يونس عليه السلام کين عذاب جي ڌمڪي ڏني، پر اهي اڃا به نه جاڳيا. پاڻ کين نصيحت ڪرڻ ۽ صبر ڪرڻ ۾ جيڪو حڪم الله جو هو، ان تي پورو نه لٿا ۽ قوم تي غصي ۾ ڀرجي، کين ڇڏي هليا ويا. انهن پنهنجي دل ۾ اهو سمجهيو ته الله تعاليٰ اسان کي انهيءَ ڪم تي پڪڙي تنگيءَ ۾ نه وجهندو ۽ نه اسان کي سزا ڏيندو. پر الله تعاليٰ کين سخت تنگي ۽ قيد ۾ مبتلا ڪيو. سمنڊ ۾ مڇيءَ کين نگل ويو ۽ اهي مڇيءَ جي پيٽ ۾ قيد ٿي ويا. پوءِ رات جي اونداهي، سمنڊ جي اونداهي ۽ مڇيءَ جي پيٽ جي اونداهي ۾ پنهنجي رب کي سڏ ڪيائون، پنهنجي غلطيءَ جو اقرار ڪندي توبه ڪيائون ۽ چيائون ته: اي الله! تنهنجي کان سواءِ ٻيو ڪو به عبادت جي لائق نه آهي، تون پاڪ آهين، بيشڪ آئون پنهنجي جان تي ظلم ڪندڙن مان هوس، جو قوم کي صبر سان نصيحت ڪرڻ ڇڏي ڏنم ۽ تنهنجي اجازت کان اڳ ئي هليو ويس.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ پنهنجي نبي ۽ دوستن کي به آزمائش ۾ وجهي ٿو، پر انهن کي اڪيلو نه ڇڏي ٿو، بلڪه توبه ۽ دعا جو دروازو هميشه کليل رکي ٿو.
• مشڪل ۽ اونداهين جي گهٽين ۾ به الله تعاليٰ کي سڏڻ ۽ کيس پاڪ ڄاڻڻ ئي مومن جي ڪاميابيءَ جو رستو آهي.
• پنهنجي غلطيءَ جو اقرار ڪرڻ ۽ توبه ڪرڻ الله تعاليٰ جي رحمت ۽ بخشش جو سبب بڻجي ٿو.
• ”لا إله إلا أنت سبحانك إني كنت من الظالمين“ اهو اهڙو دعا جو جملي آهي، جنهن سان مشڪلات ۽ پريشانيون دور ٿينديون آهن ۽ انسان کي الله جي ويجهو وڃڻ جو موقعو ملندو آهي.
• ان آيت ۾ اميد ۽ تسليءَ جو پيغام آهي ته ڪير به گناهه کان پوءِ توبه ڪري ته الله تعاليٰ معاف ڪندڙ ۽ رحم ڪندڙ آهي. اهڙيءَ طرح قرآن مجيد اسان کي هميشه الله ڏانهن موٽڻ ۽ اميد سان زندگي گذارڻ جي ترغيب ڏئي ٿو.