سوره حج — آيت 41

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• مَّكَّنَّاهُمْ: اسان کين طاقت ۽ اختيار ڏنو.
• أَقَامُوا الصَّلَاةَ: نماز قائم ڪيائون، يعني پوري طريقي سان ادا ڪيائون.
• آتَوُا الزَّكَاةَ: زڪوات ڏنائون.
• بِالْمَعْرُوفِ: نيڪي ۽ چڱي ڪم جو حڪم ڏيڻ.
• الْمُنكَرِ: برائي ۽ بڇڙي ڪم کان روڪڻ.
• عَاقِبَةُ الْأُمُورِ: سڀني ڪمن جو انجام ۽ نتيجو.

2) تفسير:

هي آيت انهن مومنن جي ساراهه ۾ آهي، جن سان الله تعاليٰ نصرت ۽ فتح جو وعدو ڪيو آهي. انهن جي خاصيت اها آهي ته جڏهن اسان کين زمين ۾ طاقت ۽ حڪومت عطا ڪريون ٿا، يعني دشمنن تي فتح ڏئي کين ملڪ ۾ اختيار ڏيون ٿا، ته هو پنهنجي اختيار جو غلط استعمال نه ٿا ڪن، پر ان جا شڪرانا طور هي پنج ڪم ٿا ڪن:

پهرين، هو نماز کي پوري پابندي سان قائم ٿا ڪن — وقت تي، ان جي حدن ۽ شرطن سان گڏ.

ٻئي، هو پنهنجي مال جو زڪوات حق دارن کي ڏين ٿا.

ٽيون، هو ماڻهن کي هر ان ڪم جو حڪم ڏين ٿا، جنهن جو حڪم الله ۽ سندس رسول ڏنو آهي — يعني الله جا حق ۽ ٻانهن جا حق ادا ڪرڻ جي ترغيب ڏين ٿا.

چوٿون، هو ماڻهن کي هر ان ڪم کان روڪين ٿا، جنهن کان الله ۽ سندس رسول منع ڪيو آهي.

۽ پنجون، هو اهو ڄاڻن ٿا ته سڀني ڪمن جو آخري انجام ۽ موٽ الله ئي ڏانهن آهي. دنيا جي حڪومت ۽ اختيار مستقل ناهي، پر هر شيءِ جو فيصلو ۽ نتيجو الله جي هٿ ۾ آهي. جيڪو نيڪي ڪندو، تنهن کي چڱو بدلو ملندو، ۽ جيڪو برائي ڪندو، تنهن کي ان جو انجام ملندو.

3) فائدا ۽ سبق:

• حڪومت ۽ طاقت امتحان آهي: جڏهن الله ڪنهن کي اختيار ڏئي، ته ان کي گهرجي ته اهو اختيار عبادت ۽ نيڪي ۾ استعمال ڪري، نه ته غرور ۽ ظلم ۾.
• نماز ۽ زڪوات بنيادي فرض آهن: حڪومت جي ذميواريءَ سان گڏ ذاتي عبادت ۽ مالي حق ادا ڪرڻ به لازمي آهي.
• نيڪي جو حڪم ۽ برائي کان روڪڻ اسلام جو اهم فرض آهي: اهو ئي ڪم آهي، جيڪو هڪ صالح معاشري جي تعمير ڪري ٿو.
• سڀ ڪجهه الله جي هٿ ۾ آهي: انسان کي گهرجي ته هو پنهنجي عملن جو محاسبہ ڪري ۽ آخرت جي انجام کي ياد رکي.
• اسلام هڪ مڪمل نظام آهي: اهو رڳو عبادت جو نالو ناهي، پر ان ۾ سماجي، معاشي ۽ سياسي ذميواريون به شامل آهن.
• الله جو وعدو سچو آهي: جيڪي مومن انهن خاصيتن سان متصف هوندا، تن کي الله ضرور فتح ۽ نصرت عطا ڪندو.