سوره عنکبوت — آیه 38

## تفسیر آیه ۳۸ سوره عنکبوت

### معانی واژگان:

• عاد و ثمود: نام دو قوم سرکش و نافرمان که به ترتیب قوم حضرت هود و حضرت صالح علیهماالسلام بودند.
• مساکن: جمع «مسکن» به معنای خانه‌ها و سرزمین‌های محل سکونت.
• زَیَّنَ: نیکو و زیبا جلوه دادن.
• فَصَدَّهُمْ: پس بازداشت و منعشان کرد.
• مُسْتَبْصِرین: از ماده «بصیرت» به معنای دارندگان بینش و آگاهی؛ کسانی که بصیرت و شناخت کافی داشتند.

### تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه بیان سرگذشت اقوام پیشین، به هلاکت دو قوم بزرگ یعنی عاد و ثمود اشاره می‌کند. این دو قوم که از نظر قدرت و تمدن در زمان خود بسیار پیشرفته بودند، به سبب تکذیب پیامبرانشان و اصرار بر کفر و گناه، گرفتار عذاب الهی شدند و نابود گشتند.

خداوند خطاب به مشرکان مکه می‌فرماید: شما ای اهل مکه! در سفرهای تجاری خود به شام و یمن، از خانه‌های ویران و خالی از سکنه این دو قوم عبور می‌کنید و با چشمان خود آثار ویرانی و عذاب الهی را می‌بینید. این ویرانه‌ها خود گواه روشنی بر صدق دعوت پیامبران و درستی عذاب الهی است.

اما عامل اصلی هلاکت این اقوام چه بود؟ خداوند بیان می‌کند که شیطان اعمال زشت و ناپسند آنان را در نظرشان زیبا جلوه داد؛ به طوری که کفر، شرک، ظلم و گناهانشان را نیکو و پسندیده می‌دیدند. همین تزیین شیطانی باعث شد که از راه راست و صراط مستقیم باز بمانند و به بیراهه کشیده شوند.

نکته مهم و قابل تأمل در این آیه این است که این اقوام مستبصر بودند؛ یعنی از بینش و آگاهی کافی برخوردار بودند و حق را از باطل می‌شناختند. آنان پیامبران خود را می‌شناختند، معجزات را دیده بودند و دلایل روشن الهی برایشان آشکار شده بود؛ اما با وجود این بصیرت و شناخت، به دلیل پیروی از هوای نفس و فریب شیطان، راه کفر و گمراهی را برگزیدند و در نهایت به عذاب الهی گرفتار شدند.

### فواید و درس‌های آیه:

1. عبرت‌آموزی از تاریخ: ویرانه‌های اقوام پیشین برای ما درس عبرت است؛ باید از سرنوشت آنان پند بگیریم و بدانیم که قدرت و ثروت هیچ‌گاه نمی‌تواند انسان را از عذاب الهی نجات دهد.
2. خطر تزیین شیطان: شیطان همواره در کمین است و اعمال زشت را زیبا جلوه می‌دهد. مؤمن باید مراقب باشد که فریب این تزیینات را نخورد و معیار خوبی و بدی را از قرآن و سنت بگیرد، نه از پسند و سلیقه شخصی.
3. بصیرت بدون عمل کافی نیست: داشتن علم و آگاهی به تنهایی کافی نیست؛ آنچه مهم است، عمل به دانسته‌ها و پیروی از حق است. کسانی که حق را می‌شناسند اما به آن عمل نمی‌کنند، در پیشگاه خداوند مسئول‌ترند.
4. نقش هوای نفس در گمراهی: بسیاری از گمراهی‌ها ریشه در پیروی از هوای نفس دارد. انسان مؤمن باید با تقوا و خودسازی، هوای نفس را مهار کند تا بتواند در برابر وسوسه‌های شیطانی مقاومت کند.
5. رحمت الهی در کنار عذاب: خداوند با بیان این سرگذشت‌ها، در واقع راه نجات را به ما نشان می‌دهد؛ اگر از این عبرت‌ها پند بگیریم و به راه حق بازگردیم، مشمول رحمت الهی خواهیم شد و از عذاب در امان می‌مانیم.