سوره آل عمران — آیه 153

معانی واژگان:

• تُصْعِدُونَ: به کوه بالا میرفتید و میگریختید.
• لَا تَلْوُونَ: توجه نمیکردید و برنمیگشتید.
• أُخْرَاکُمْ: پشت سر شما.
• فَأَثَابَکُمْ: پس پاداش داد شما را (در اینجا به معنای کیفر و مجازات است).
• غَمًّا بِغَمٍّ: اندوهی در پی اندوهی دیگر.

تفسیر آیه:

ای مؤمنان! به یاد آورید آنگاه را که در روز اُحُد، به دلیل نافرمانی از فرمان پیامبر و ترک مواضع خود، شکست بر شما چیره شد و شما در حالی که از ترس و وحشت به کوه پناه میبردید و به سوی بالا میگریختید، به هیچکس توجه نمیکردید و حتی به یکدیگر نیز نگاه نمیکردید. در آن حال، رسول خدا صلی الله علیه وسلم در میدان جنگ ثابت مانده بود و از پشت سر شما فریاد میزد: «ای بندگان خدا! به سوی من آیید، به سوی من آیید!» اما شما چنان در هراس بودید که نه صدای او را میشنیدید و نه به او توجه میکردید. پس خداوند شما را به خاطر این رفتار، غم و اندوهی پس از غم و اندوهی دیگر کیفر داد؛ اندوه شکست و هزیمت، و اندوهی که به سبب شایعه کشته شدن پیامبر بر دلهایتان نشست. این مجازات برای آن بود که عبرت بگیرید و دیگر بر آنچه از دست دادهاید، مانند پیروزی و غنیمت، و بر آنچه به شما رسیده است، مانند کشته شدن عزیزان و جراحتهای وارده، اندوهگین نشوید؛ چرا که پس از آنکه دانستید پیامبر زنده است، همه مصیبتها در برابر سلامت او برای شما ناچیز شد. و خداوند به تمام اعمال شما آگاه است و هیچ چیز از کردار و نیات شما بر او پوشیده نیست.

فواید و پیامهای آیه:

1. اطاعت از فرمان پیامبر صلی الله علیه وسلم رمز پیروزی و سربلندی است و نافرمانی از او، عامل شکست و خواری است؛ پس مؤمن باید در همه حال مطیع فرمان خدا و رسول باشد.
2. خداوند با مؤمنان رفتار پدرانه و تربیتی دارد؛ حتی در هنگام خطا و لغزش، مجازاتی که مقرر میکند، برای پاکسازی و رشد آنان است، نه برای نابودی.
3. محبت و دلسوزی پیامبر نسبت به امت خود تا آنجاست که در سختترین لحظات جنگ، جان خود را فراموش میکند و نگران نجات مؤمنان است؛ این الگویی است برای همه ما که در برابر یکدیگر مسئول باشیم.
4. ایمان به علم و آگاهی کامل خداوند، انسان را به مراقبت از اعمال و رفتار خود وا میدارد و او را از سهلانگاری و گناه بازمیدارد.
5. سختیها و مصیبتهای دنیوی، اگر با ایمان و تسلیم در برابر خدا همراه باشد، موجب تقویت روحیه و آرامش دل میشود و انسان را از حسرتهای گذشته و ترس از آینده رهایی میبخشد.