سوره آل عمران — آیه 166

معانی کلمات:

• فَبِإِذْنِ اللَّهِ: به فرمان، قضا و قدر و مشیت الهی.
• وَلِیَعْلَمَ الْمُؤْمِنِینَ: تا مؤمنان (راستین) شناخته و آشکار شوند.

تفسیر آیه:

آنچه در روز برخورد دو گروه (مسلمانان و مشرکان) در جنگ اُحُد بر شما رسید — از کشتار، جراحت و شکست پس از پیروزی نخستین — همه به فرمان و قضای الهی بود. هیچ رویدادی بدون اراده و تقدیر خداوند رخ نمیدهد. خداوند از ازل نیّتهای درونی بندگان را میداند، اما این حوادث برای آن است که مؤمنان صادق از منافقان و سستایمانان جدا گردند و حقیقت ایمان آنان در عمل آشکار شود. به عبارت دیگر، این آزمون الهی وسیلهای برای تمییز راستگویان از دروغگویان در میدان عمل بود.

فواید و پیامهای آیه:

• ایمان به قضا و قدر، دل مؤمن را در سختیها آرام میسازد و او را از جزع و ناشکیبایی بازمیدارد؛ زیرا میداند هر آنچه رخ دهد، حکمتی در آن نهفته است.
• شکستها و دشواریها لزوماً نشانه خشم خداوند نیستند، بلکه گاه وسیلهای برای پرورش و تصفیه مؤمنان و نمایان ساختن صبر و صداقت آناناند.
• این آیه به مسلمانان میآموزد که در برابر مصیبتها، بهجای سرزنش و ناامیدی، به حکمت الهی بیندیشند و از هر آزمون، تجربهای برای تقویت ایمان و همبستگی خویش به دست آورند.
• شناخت مؤمنان واقعی تنها با گفتار حاصل نمیشود، بلکه در بوته آزمایش و میدان عمل، صداقت و پایبندی آنان به دین آشکار میگردد؛ پس مؤمن باید همواره آماده اثبات ایمان خویش در عمل باشد.