سوره آل عمران — آیه 167

## تفسیر آیه ۱۶۷ سوره آل عمران

### معانی کلمات:

• نافقوا: نفاق ورزیدند، یعنی در ظاهر ایمان آوردند و در باطن کفر را پنهان کردند.
• ادفعوا: دفاع کنید، یعنی با حضور خود، شمار مسلمانان را زیاد کنید و از آنان پشتیبانی نمایید.
• یومئذ: در آن روز (روز جنگ احد).
• یکتمون: پنهان میکنند (آنچه در دل دارند).

### تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه بیان حکمتهای آزمایش در جنگ احد، به مسئله شناسایی منافقان اشاره میکند. هدف آن بود که مؤمنانِ راستین از منافقان جدا شوند و نفاق آنان آشکار گردد. هنگامی که به منافقان گفته شد: «بیایید در راه خدا بجنگید یا دستکم با حضور خود، شمار مسلمانان را افزایش دهید و از حریم خود دفاع کنید»، آنان بهانه آوردند و گفتند: «اگر میدانستیم جنگی رخ خواهد داد، حتماً از شما پیروی میکردیم.» اما خداوند دروغ آنان را آشکار ساخت و فرمود که آنان در آن روز به کفر نزدیکتر بودند تا به ایمان؛ زیرا با زبان خود چیزی میگفتند که در دلهایشان نبود و نفاق خود را با این بهانهها نمایان ساختند. خداوند به تمام آنچه در دلهای خود پنهان میکنند، داناتر است و هیچ چیز بر او پوشیده نیست.

### فواید و پیامهای آیه:

1. آشکار شدن نفاق، یکی از حکمتهای الهی در آزمایشهاست: سختیها و بلاها، چهره واقعی انسانها را نمایان میسازد و صادقان از منافقان جدا میشوند.
2. نفاق، خطری بزرگتر از کفر آشکار است: منافق با دو چهرگی خود، به پیکره جامعه اسلامی آسیب میزند؛ از این رو خداوند در قرآن بارها آنان را رسوا کرده است.
3. بهانهجویی، نشانه ضعف ایمان است: مؤمن واقعی در راه خدا بدون تردید قدم برمیدارد و به دنبال بهانه برای فرار از مسئولیت نیست.
4. علم خداوند به نیتها، مایه پرهیزگاری است: انسان باید بداند که خداوند از نهان او آگاه است؛ بنابراین صداقت در گفتار و کردار، نشانه ایمان راستین است.
5. قرآن، پردهبردار چهره منافقان است: این آیه به مسلمانان میآموزد که هوشیار باشند و فریب ظاهر افراد را نخورند و معیار سنجش افراد، ایمان و عمل صالح آنان باشد، نه صرفاً ادعاهای زبانی.