સૂરા આલ-ઇમરાન — આયત 191

શબ્દોના અર્થ:

• يَذْكُرُونَ اللَّهَ: અલ્લાહનું સ્મરણ કરે છે, યાદ કરે છે.
• قِيَامًا: ઊભા રહીને.
• قُعُودًا: બેસીને.
• عَلَىٰ جُنُوبِهِمْ: પોતાની બાજુ પર સૂતા-સૂતા.
• يَتَفَكَّرُونَ: વિચાર-મનન કરે છે, ઊંડું ચિંતન કરે છે.
• بَاطِلًا: વ્યર્થ, નકામું, અર્થહીન.
• سُبْحَانَكَ: તું પવિત્ર છે, તું દરેક ખામીથી મુક્ત છે.
• فَقِنَا: તો અમને બચાવ, અમારું રક્ષણ કર.
• عَذَابَ النَّارِ: જહન્નમની યાતના, આગનો અઝાબ.

આયતની તફસીર:

આ આયતમાં અલ્લાહ તઆલા તે લોકોની વિશેષતાઓ જણાવે છે જેઓ સાચા અકલવાળા અને સમજદાર છે. તેઓ એવા લોકો છે જેઓ દરેક હાલતમાં અલ્લાહને યાદ કરે છે — ઊભા હોય ત્યારે, બેઠા હોય ત્યારે, અને પોતાની બાજુ પર સૂતા હોય ત્યારે પણ. એટલે કે, તેઓ જીવનની કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં અલ્લાહના સ્મરણથી ગાફિલ નથી થતા. આ સાથે જ તેઓ આકાશો અને ધરતીની રચનામાં ઊંડું ચિંતન-મનન કરે છે — આ વિશાળ બ્રહ્માંડ, તારાઓ, ગ્રહો, પર્વતો, નદીઓ, વૃક્ષો અને જીવજંતુઓની રચનામાં તેઓ અલ્લાહની કુદરત અને હિકમતને જુએ છે.

આ ચિંતન તેમને એ નિષ્કર્ષ પર લઈ જાય છે કે તેઓ પોતાના રબ સમક્ષ અરજ કરે: "અય અમારા પાલનહાર! તેં આ બધું વ્યર્થ કે નકામું નથી બનાવ્યું. આ સૃષ્ટિની દરેક વસ્તુમાં તેં ઊંડો હેતુ અને હિકમત રાખી છે. અય અલ્લાહ! તું દરેક ખામી અને વ્યર્થતાથી પવિત્ર છે. તું આ બધું રમત-તમાશા માટે નથી બનાવ્યું, પરંતુ એક મહાન ઉદ્દેશ માટે બનાવ્યું છે. તેથી અમને જહન્નમની યાતનાથી બચાવ અને અમારું રક્ષણ કર."

આ આયત દર્શાવે છે કે સાચો ઈમાનદાર એ છે જે અલ્લાહના સ્મરણ (ઝિક્ર) અને તેની સૃષ્ટિમાં ચિંતન (ફિક્ર) — આ બંનેને જોડે છે. ફક્ત ઝિક્ર કરવું પૂરતું નથી, અને ફક્ત વિચાર કરવો પણ પૂરતો નથી; બંને સાથે હોવા જોઈએ. ઝિક્ર દિલને અલ્લાહ સાથે જોડે છે, અને ફિક્ર અકલને અલ્લાહની કુદરતને ઓળખવામાં મદદ કરે છે.

આ આયતમાંથી મળતા ફાયદા અને શીખ:

1. દરેક હાલતમાં અલ્લાહનું સ્મરણ: ઊભા, બેઠા કે સૂતા — દરેક સ્થિતિમાં અલ્લાહને યાદ કરવું એ મોમિનની ઓળખ છે. આ આપણને શીખવે છે કે અલ્લાહનું સ્મરણ કોઈ ખાસ સમય કે જગ્યા સુધી મર્યાદિત નથી.
2. સૃષ્ટિમાં ચિંતન કરવું: આકાશો અને ધરતીની રચનામાં વિચાર કરવો એ ઈમાનને મજબૂત બનાવે છે. જે વ્યક્તિ સૃષ્ટિની અદ્ભુતતા પર ધ્યાન આપે છે, તે અલ્લાહની કુ