سوره زمر — آیه 49

معانی واژگان:

• خَوَّلْنَاهُ: به او عطا کردیم و بخشیدیم.
• فِتْنَةٌ: آزمایش و امتحان (و در اینجا به معنای استدراج و مهلت دادن برای آزمون است).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به یکی از ویژگیهای ناپسند انسان اشاره میکند؛ هنگامی که انسان را سختی و رنجی مانند بیماری، فقر یا ترس فرا میگیرد، با تضرع و اخلاص، خدا را میخواند و از او میخواهد که آن بلا را از او برطرف کند. اما وقتی خداوند آن سختی را برطرف کرد و نعمتی مانند سلامتی، ثروت یا آسایش به او بخشید، دچار غرور و تکبر میشود و میگوید: «این نعمت را به خاطر شایستگی و دانش خودم به دست آوردهام و خدا میدانسته که من لایق آن هستم.»

خداوند این گفتار و پندار او را باطل میشمارد و بیان میکند که این نعمت، در حقیقت وسیله آزمایش و امتحان اوست؛ یعنی خداوند با دادن نعمت، او را میآزماید که آیا شکرگزار خواهد بود یا ناسپاس و مغرور. اما بیشتر مردم این حقیقت را درک نمیکنند و گمان میکنند که هرچه دارند، به سبب لیاقت خودشان است و از این رو، دچار غفلت و سرکشی میشوند.

فواید و پیامهای آیه:

1. آزمایش در نعمت و سختی: همانطور که سختیها وسیله امتحان انسان هستند، نعمتها نیز وسیله آزمایش او میباشند؛ پس نباید در خوشیها مغرور شد و فراموش کرد که همه چیز از جانب خداست.
2. نشانه ضعف ایمان: انسانِ سستایمان در سختیها به خدا پناه میبرد، اما در آسایش، او را فراموش میکند و به خودش نسبت میدهد؛ در حالی که مؤمن واقعی در هر دو حالت، شکرگزار و متواضع است.
3. بازدارندگی از غرور: این آیه به ما میآموزد که هر نعمتی که داریم، از فضل و کرم خداست و نه به خاطر شایستگی ذاتی ما؛ این نگرش، انسان را از تکبر و خودپسندی بازمیدارد و او را به شکرگزاری و تواضع سوق میدهد.
4. دعوت به بصیرت: بیشتر مردم از حقیقت آزمایش الهی بیخبرند و به همین دلیل، در دام غرور میافتند؛ پس باید با تفکر و بصیرت، نعمتها را نشانه محبت و لطف خدا بدانیم و از آنها در مسیر رضایت او استفاده کنیم.