Аль-Анам сүрөсү — Аят 144

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• الْإِبِلِ — төөлөр.
• الْبَقَرِ — уйлар.
• آلذَّكَرَيْنِ — эки эркегин (эки түрдүн эркектерин).
• الْأُنثَيَيْنِ — эки ургаачысын (эки түрдүн ургаачыларын).
• اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ — ургаачылардын жатыны камтыган нерселерди (балдарын).
• شُهَدَاءَ — күбөлөр.
• وَصَّاكُمُ — силерге буйрук кылды, осуят кылды.
• افْتَرَىٰ — ойлоп тапты, жалган жалаа жапты.
• لِّيُضِلَّ — адаштыруу үчүн.
• الظَّالِمِينَ — залымдарды, чектен чыккандарды.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала бул аятта сегиз түрдүү мал-жандыктын ичинен төөлөрдөн эки жуп, уйлардан эки жуп жаралганын эске салып, мушриктерге кайрылып айтат: «Эй Мухаммед, аларга айт: Аллах эркектерин арам кылдыбы, же ургаачыларынбы, же ургаачылардын жатыны камтыган бала-чакасынбы?» Башкача айтканда, мушриктер өздөрү ойлоп тапкан тыюулардын кайсынысы Аллахтын буйругу менен болгонун далилдештирүүгө чакырылат. Анткени алар төө, уй, кой, эчки сыяктуу малдардын айрымдарын эркек-ургаачысына жараша, айрымдарын тууганына жараша арам деп эсептешчү. Бирок алар мунун баарын Аллах буйруган деп жалган жалаа жабышкан.

Андан соң Аллах аларга мындай деп суроо коёт: «Силер Аллах силерге ушул тыюуну буйруган учурда күбө болуп турдуңар беле?» Бул суроо алардын жалганын ашкерелөө жана алардын эч кандай далили жок экенин көрсөтүү үчүн берилген. Алар Аллах тараптан эч кандай вахий алган эмес, Аллах аларга мындай тыюу салган эмес. Алар жөн эле өздөрүнүн оюнан чыгарып, аны Аллахка таңып, адамдарды адаштырышкан.

Ошондуктан Аллах: «Аллахка жалган жалаа жапкандан өткөн залым барбы?» — деп айтат. Мындай адам Аллах арам кылбаган нерсени арам деп, аны Аллахка таңып, билими жок эле адамдарды туура жолдон адаштырат. Аллах залым коомду туура жолго баштабайт, анткени алар өздөрүнүн залымдыгы жана жалган жалаасы менен акыйкаттан баш тартышкан.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Ислам — далил жана акыйкат дини. Аллах бизден сөзүбүздү далилсиз айтпоону, Аллахтын атынан жалган сүйлөбөөнү талап кылат. Бул дин адамды акыйкатты издөөгө, илимге жана далилге чакырат.
• Аллахтын атынан жалган айтуу — эң чоң залымдык. Ким Аллах арам кылбаган нерсени арам деп, же адал кылбаган нерсени адал деп айтса, ал адамдарды адаштырат. Ислам бизди мындай жоопкерчиликтен сактанууга үйрөтөт.
• Ислам — табият менен шайкеш дин. Аллах жараткан мал-жандыктардын баары адамдын пайдасына жаралган. Аллах алардын ичинен эмне арам, эмне адал экенин так белгилеп берген. Бул — Аллахтын ырайымы жана даанышмандыгы.
• Адашуудан сактануу үчүн илим керек. Аятта «билими жок эле адаштыруу» деп айтылат. Демек, ар бир мусулман динин үйрөнүүгө, илим алууга умтулушу керек. Ислам илимди жана билимди жогору баалайт.
• Аллах залымдарды туура жолго баштабайт. Бул — адилеттиктин белгиси. Ким жалган жалаа жаап, адамдарды адаштырса, Аллах ага хидаят бербейт. Бирок ким чын жүрөктөн акыйкатты издесе, Аллах ага жол көрсөтөт.

Бул аят бизге Исламдын негизи — тавхид (Аллахтын жалгыздыгы), акыйкаттык жана илим экенин дагы бир жолу эскертет. Аллахтын буйруктарын так үйрөнүп, аларга бекем кармануу — биздин милдетибиз.