Аль-Анам сүресі — Аят 144

1. Қиын сөздердің мағынасы:

• الْإِبِلِ — түйелер.
• الْبَقَرِ — сиырлар.
• آلذَّكَرَيْنِ — екі еркекті (яғни еркек түйе мен еркек сиырды).
• الْأُنثَيَيْنِ — екі ұрғашыны (яғни ұрғашы түйе мен ұрғашы сиырды).
• اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنثَيَيْنِ — екі ұрғашының құрсағы қамтыған нәрсені (яғни іштегі төлді).
• شُهَدَاءَ — куәгерлер, яғни сол уақытта болып, көргендер.
• افْتَرَى — өзі ойдан шығарып, жала жапты.
• الظَّالِمِينَ — залымдар, әділетсіздік жасаушылар.

1. Аяттың тәпсірі:

Алла Тағала бұл аятта сегіз жұп малдың қалған төртеуін атап өтеді: түйеден екі жұп, сиырдан екі жұп. Яғни бір еркек және бір ұрғашы түйе, бір еркек және бір ұрғашы сиыр. Осыдан кейін Аллаһ Пайғамбарымызға (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) мүшріктерге қарата сұрақ қоюды бұйырады: «Аллаһ еркектерді харам қылды ма, әлде ұрғашыларды ма, әлде ұрғашылардың құрсағы қамтыған нәрсені ме?» Бұл сұрақ олардың өздері ойдан шығарған харам етулерінің негізсіз екенін әшкерелейді. Өйткені олар малдардың кейбірін еркек болғаны үшін, кейбірін ұрғашы болғаны үшін, кейбірін іштегі төл болғаны үшін харам деп есептеген. Аллаһ олардан: «Сендер Аллаһ осыны харам етті деп айтасыңдар, бірақ сол кезде сендер куә болып, Аллаһтың осыны бұйырғанын көрдіңдер ме?» — деп сұрайды. Бұл олардың жалған сөздерін әшкерелеу және олардың ешбір дәлелсіз, білімсіз сөйлеп жатқанын көрсету. Содан кейін Аллаһ: «Аллаһқа жала жауып, өзі білімсіз адамдарды адастыру үшін өтірік айтқаннан артық залым кім бар?» — дейді. Шынында, Аллаһ залымдарды тура жолға салмайды. Бұл жерде айтылған залымдар — Амр ибн Лухай және оған ергендер, олар Аллаһтың атынан жалған нәрселерді харам немесе адал деп айтып, халықты адастырды.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Бұл аят Аллаһтың атынан білімсіз сөйлеудің, әсіресе адал-харам мәселесінде өз бетінше үкім шығарудың қаншалықты ауыр күнә екенін көрсетеді.
• Ислам діні білімге, дәлелге және анық негізге сүйенуді талап етеді. Діни үкімдер тек Аллаһ пен Оның Елшісінің бұйрығымен белгіленеді.
• Аллаһқа жала жабу — ең үлкен әділетсіздік. Мұндай адамдар тура жолға салынбайды.
• Адамдарды білімсіз адастыру — ауыр қылмыс. Сондықтан әрбір мұсылман діни мәселелерде білімді адамдарға жүгініп, өз бетінше үкім шығарудан сақ болуы керек.
• Бұл аят бізге Аллаһтың шексіз даналығын, Оның үкімдерінің әділдігін және Оның залымдарды тура жолға салмайтынын еске салады. Ислам — білім мен ақиқат діні, сондықтан оны терең түсініп, дәлелмен ұстану әрбір мұсылманның парызы.