Əraf surəsi — Ayə 169

1) Bəzi sözlərin izahı:

• خَلَفَ — sonradan gəlmək, yerinə keçmək.
• خَلْفٌ — pis nəsil, yaramaz davamçılar (sükunlu "l" ilə pis məna bildirir).
• وَرِثُوا الْكِتَابَ — Kitabı (Tövratı) atalarından miras olaraq götürdülər.
• عَرَضَ هَٰذَا الْأَدْنَىٰ — bu fani dünyanın dəyərsiz, keçici malı (rüşvət, haram qazanc).
• مِيثَاقُ الْكِتَابِ — Kitabda onlardan alınan əhd-peyman.
• دَرَسُوا — oxuyub öyrəndilər, bilib anladılar.

2) Ayənin təfsiri:

Bu ayədə Allah-Təala, Tövratı miras alan, lakin ona əməl etməyən bir topluluğun halını bizə xəbər verir. Onlardan sonra yaramaz nəsillər gəldi. Onlar Tövratı oxuyub öyrənsələr də, onunla əməl etmədilər. Onlar Allahın kitabını dəyişdirmək, haqqı gizlətmək üçün rüşvət alır, dünyanın dəyərsiz, keçici malına tamah salırdılar. Eyni zamanda özlərini aldatmaq üçün "Allah bizi bağışlayacaq" deyirdilər. Halbuki onlar tövbə etmədən, günahlarında israr edərək bu ümidə qapılırdılar. Hər dəfə onlara belə bir haram mal gəlsə, onu götürür, sanki heç bir qadağa yoxmuş kimi davranırdılar.

Allah onlardan Kitabda möhkəm əhd almışdı ki, Allah barəsində yalnız haqqı söyləsinlər, Onun adından yalan danışmasınlar, kitabı təhrif etməsinlər. Onlar Kitabda olanları oxuyub öyrənmişdilər — yəni bu, bilməməzlikdən deyil, bilərəkdən edilən bir üsyankarhq idi. Buna görə də günahları daha ağır oldu.

Sonra Allah bizə böyük bir həqiqəti xatırladır: Axirət yurdu və orada hazırlanmış əbədi nemətlər, Allahdan qorxub pis əməllərdən çəkinənlər üçün bu keçici dünya malından qat-qat xeyirlidir. Onlar Allahın əmrlərini yerinə yetirir, qadağanlarından uzaq dururlar. Ayə bu dəyərsiz mallara tamah salanlara sual edir: "Məgər düşünmürsünüz? Ağılınızı işlətmirsiz ki, Allahın müttəqilər üçün Axirətdə hazırladığı nemətlər daha xeyirli və daha davamlıdır?"

3) Bu ayədən dərslər və dəvət:

Bu ayə bizə çox mühüm bir həqiqəti öyrədir: Kitabı bilmək, oxumaq tək başına kifayət etmir. Əsl məqsəd onunla əməl etmək, haqqı qorumaq və Allahın əhdini pozmamaqdır. Allahın rəhməti genişdir, lakin bu rəhmət tövbə edənlərə, günahında israr etməyənlərə aiddir. "Allah bizi bağışlayar" deyib günah yolunda davam etmək, özünü aldatmaqdan başqa bir şey deyildir.

Ey insan! Dünya malı, rüşvət, haram qazanc — hamısı keçicidir, bir gün yox olacaq. Amma Allahın müttəqilər üçün Axirətdə hazırladığı nemətlər əbədidir, tükənməzdir. Ağıl sahibi olan insan, keçici ləzzəti əbədi səadətə dəyişməz. Gəlin Allahın kitabını oxuyaq, anlayaq və ona əməl edək. Haqqı söyləyək, haramdan çəkinək, tövbə edək və Allahın əhdini qoruyaq. Allahın vədi haqdır — müttəqilər üçün Axirət yurdu, şübhəsiz ki, daha xeyirlidir.