سوره توبه — آیه 8

معانی کلمات:

• إِلًّا: خویشاوندی و پیوند خویشی.
• ذِمَّةً: پیمان و عهد.
• یُرضُونَکُم: خشنودتان میکنند.
• تَأبَی: امتناع میکند و نمیپذیرد.
• فَاسِقُونَ: خارجشدگان از طاعت خداوند و پیمانشکنان.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه نکوهش مشرکان، با لحنی استفهام انکاری میفرماید: چگونه برای اینان عهد و پیمانی پایدار میتواند باشد، در حالی که اگر بر شما پیروز شوند و قدرت و غلبه یابند، نه خویشاوندی را در حق شما رعایت میکنند و نه هیچ پیمان و عهدی را محترم میشمارند؟ آنان با زبان خود سخنان نرم و دلپسند میگویند تا شما را راضی و خشنود سازند، اما دلهایشان از آنچه بر زبان میآورند بیزار است و به آن ایمان ندارد. بیشتر آنان افرادی نافرمان و پیمانشکن هستند که از دایره طاعت خداوند خارج شدهاند و به عهد خود وفا نمیکنند. بنابراین، نباید فریب ظاهر و گفتار آنان را خورد، چرا که در باطن دشمنی و کینه دارند و هرگاه قدرت یابند، به هیچ اصل اخلاقی یا قراردادی پایبند نخواهند بود.

فواید و پیامهای آیه:

• هوشیاری در برابر دشمن: مؤمنان باید در برابر دشمنان هوشیار باشند و فریب ظاهر و گفتار نرم آنان را نخورند؛ چرا که دشمن هرگاه قدرت یابد، رحم و پیمان را زیر پا میگذارد.
• اهمیت صداقت در گفتار و رفتار: اسلام مسلمانان را به راستگویی و هماهنگی میان گفتار و کردار دعوت میکند و نفاق و دورویی را که در این آیه از مشرکان نکوهش شده، به شدت رد میکند.
• پایبندی به عهد و پیمان: یکی از ارزشهای والای اسلامی، وفای به عهد است. این آیه نشان میدهد که پیمانشکنی صفت منافقان و فاسقان است و مؤمنان باید از آن دوری کنند.
• اعتماد بر خداوند، نه بر دشمن: مؤمنان نباید به وعدهها و عهدهای دشمنان تکیه کنند، بلکه باید بر خداوند توکل نمایند و از او یاری بجویند، زیرا تنها اوست که وفای به عهد را تضمین میکند و پشتیبان مؤمنان است.