سوره توبہ — آيت 8

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

* يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ: اوھان تي غالب ٿي وڃن، اوھان کي پنهنجي قبضي ۾ آڻي وٺن.

* لَا يَرْقُبُوا: نه ڏسندا، نه لحاظ ڪندا، نه پرواهه ڪندا.

* إِلًّا: قرابت، نسب جو رشتو، الله جو حق.

* ذِمَّةً: عهد، انجام، امان جو واعدو.

* بِأَفْوَاهِهِمْ: رڳو پنهنجي وات سان، زبان سان.

* تَأْبَىٰ: انڪار ڪري ٿي، نه مڃي ٿي.

* فَاسِقُونَ: الله جي فرمانبرداري کان ٻاهر نڪتل، عهد ٽوڙيندڙ.

2) آيت جي تفسير:

(اي مسلمانؤ!) اوھان کي ڪيئن ٿو انھن مشرڪن جو عهد ۽ انجام وڻي؟ حالانڪه اھي اوھان جا دشمن آھن. جيڪڏھن کين اوھان تي ڪا به مٿڀريت ۽ غلبي حاصل ٿئي ها، ته پوءِ اھي نه اوھان ۾ الله جو حق ۽ نه ڪو قرابت جو رشتو، ۽ نه ڪو عهد ۽ انجام جو لحاظ ڪن ها. اھي ته رڳو پنهنجي زبانن سان اوھان کي خوش ڪرڻ لاءِ مٺا مٺا لفظ ڳالھائيندا آھن، پر سندن دلون ان ڳالھ کي قبول نه ٿيون ڪن، ۽ سندن اڪثر ماڻهو الله جي فرمانبرداري کان ٻاهر نڪتل ۽ عهد ٽوڙيندڙ آھن. اھڙن ماڻھن سان عهد ۽ انجام جو ڪو به اعتبار ناهي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

* دشمن جي دوکي کان خبردار رهڻ: ھي آيت مسلمانن کي سيکاريندي آھي ته دشمن جي ظاهري مٺي ڳالھين ۽ واعدن تي اکيون بند نه ڪجن، ڇاڪاڻ ته سندن دلين ۾ مسلمانن لاءِ دشمني ۽ بغض لڪل هوندو آھي.

* اسلام جي سچائي ۽ حڪمت: قرآن مجيد انسانن جي نفسيات کي چڱي طرح سمجهي ٿو ۽ مسلمانن کي اھڙين حڪمت عمليون سيکاريندو آھي، جن سان اھي پنهنجي دفاع ۽ مفاد جي حفاظت ڪري سگهن.

* الله تي ڀروسو ۽ صبر: مشرڪن ۽ منافقن جي عهد ٽوڙڻ ۽ دوکن جي باوجود، مسلمانن کي الله تي ڀروسو رکڻ ۽ صبر ڪرڻ جي ترغيب ملي ٿي، ڇاڪاڻ ته فتح ۽ مدد الله جي طرفان ئي آھي.

* اسلام جي عالمگير اصول: ھي آيت ٻڌائي ٿي ته اسلام ۾ عهد ۽ انجام جو وڏو مقام آھي، پر اھو صرف انهن سان آھي جيڪي پاڻ به عهد جا پابند هجن. جيڪي عهد ٽوڙين ٿا، تن سان سختي جو مظاهرو ڪرڻ به انصاف ۽ حڪمت جو حصو آھي.