Йунус сүрөсү — Аят 5

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• ضِيَاءً (дияан) — күндүн нурү; жарык берүүчү, нур чачкан нерсе. Бул жерде күндүн өзү жарык булагы экенин билдирет.
• نُورًا (нуур) — жарык, нур. Күндүн жарыгына салыштырмалуу алсызыраак жарык; ай күндүн нурун чагылдырат.
• قَدَّرَهُ (каддараху) — аны (айды) өлчөм-чама менен белгиледи, анын жүрүшүн так өлчөп койду.
• مَنَازِلَ (манаазил) — баскычтар, орундар, манзилдер. Айдын асмандагы ар бир күнү жана түнү өтүүчү белгилүү аралыктары.
• الْحِسَابَ (ал-хисааб) — эсеп, эсептөө; убакытты жана сандарды эсептөө.
• يُفَصِّلُ (юфассилу) — түшүндүрүп берет, ачык-айкын кылып баяндайт.
• الْآيَاتِ (ал-ааяат) — белгилер, далилдер, аяттар.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала бул аятта Өзүнүн кудуретинин жана илиминин далилдерин баяндайт. Ал күндү жарык чачкан булак кылып жаратты, ал эми айды жарык берүүчү нерсе кылып жаратты — ай күндүн нурун чагылдырып, түндө жарык берет. Аллах айдын жүрүшүн белгилүү баскычтарга, манзилдерге бөлүп, так өлчөп койду. Ай ар бир күнү жана түнү белгилүү аралыкты өтүп, белгилүү бир манзилде токтойт. Бул манзилдердин саны жыйырма сегизге жетет.

Бул өлчөмдүн жана тартиптин максаты — адамдар күндүн жүрүшү менен күндөрдүн санын, ал эми айдын манзилдери менен айлардын жана жылдардын эсебин билиши үчүн. Ошентип, адамдар убакытты так эсептеп, күнүмдүк жашоосун, ибадаттарын жана соода-сатыктарын уюштура алышат.

Аллах асмандарды, жерди жана алардагы нерселердин баарын оюн-тамаша үчүн эмес, терең даанышмандык жана чыныгы максат менен жараткан. Бул жаратуу Анын кудуретин жана улуулугун адамдарга көрсөтүү үчүн. Аллах Өзүнүн биримдигине далил болуучу ачык белгилерди жана айкын далилдерди илимдүү, ой жүгүрткөн адамдар үчүн түшүндүрүп берет. Ал эми акылдуу адамдар бул белгилерден сабак алып, Аллахтын кудуретин тааныйт.

1. Бул аяттан алынуучу пайдалар жана Исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Аллахтын кудурети чексиз: Күндүн жарыгы, айдын нуру жана алардын так тартипте жүрүшү — баары Аллахтын кудуретинин жана илиминин далили. Бул бизди Аллахтын улуулугун таанууга жана Ага ыраазы болууга чакырат.
• Илим жана эсеп — Аллахтын берген жакшылыгы: Убакытты эсептөө, күн-түндү, ай-жылды билүү — бул Аллахтын адамдарга берген чоң жакшылыгы. Бул бизге жашообузду тартипке салууга, ибадаттарыбызды убагында аткарууга мүмкүндүк берет.
• Ой жүгүртүү жана илим: Аллах аяттарын «илимдүү адамдар үчүн» түшүндүрөт. Бул бизди окууга, изилдөөгө, жаратылыштын сырларын таанууга чакырат. Илим жана ой жүгүртүү — Исламдын негизги баалуулуктарынан.
• Жаратылыштагы тартип — Аллахтын даанышмандыгы: Күн менен айдын так жүрүшү, алардын бири-бирине көз карандысыз тартиби — баары терең даанышмандыктын натыйжасы. Бул бизге Аллахтын жаратуусундагы кемчиликсиз тартипти көрүп, Ага болгон ишенимибизди бекемдөөгө жардам берет.
• Ислам — илим жана акыл дини: Бул аят Исламдын илимге, ой жүгүртүүгө жана акылды колдонууга чакырганын көрсөтөт. Ислам адамдарды жаратылышты изилдөөгө, анын сырларын таанууга үндөйт. Бул — Исламдын адамзатты бакытка жана ийгиликке жеткирүүчү жол экенин далили.