نحل سۈرىسى — ئايەت 90

1. ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• ئەدل: ئادىللىق، ھەر كىمگە ھەققىنى بېرىش، ھەقنى ئورنىغا قويۇش.
• ئىھسان: ياخشىلىق قىلىش، ئارتۇقچە ياخشىلىق قىلىش، ئۆزىگە لازىم بولمىسىمۇ بېرىش.
• زىلقۇربا: يېقىن تۇغقانلار، قېرىنداشلار.
• فەھشا: قەبىھ ئىش، زىنا ۋە شۇنىڭغا ئوخشاش قەبىھ گۇناھلار.
• مۇنكەر: شەرىئەت ئېتىراپ قىلمايدىغان، ئىنكار قىلىدىغان ئىش، شىرك ۋە باشقا گۇناھلار.
• بەغى: زۇلۇم، ھەددىدىن ئېشىش، باشقىلارغا تەجاۋۇز قىلىش.
• يەئىزۇكۇم: سىلەرگە ۋەز-نەسىھەت قىلىدۇ.
• تەزەككەرۇن: ئەسلىگە ئېلىسىلەر، ئىبرەت ئالىسىلەر.

1. ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە بەندىلىرىگە ئەڭ ئۇلۇغ ۋە ئەڭ مۇھىم بولغان بىر قانچە بۇيرۇق ۋە چەكلىمىلەرنى بىلدۈرۈپ، ئۇلارنى ھەقىقىي بەخت-سائادەتكە يېتەكلەيدۇ. ئۇ ئالدى بىلەن ئادىللىققا بۇيرۇيدۇ. ئادىللىق دېگەن — ئاللاھنىڭ ھەققىنى ئورۇنلاشتۇرۇش، يەنى ئۇنى بىرلەپ، ھېچ نەرسىنى ئۇنىڭغا شېرىك قىلماسلىق، شۇنداقلا بەندىلەرنىڭ ھەققىنى ئادىللىق بىلەن بېرىش، ھەر كىمگە ئۆز ھەققىنى تەڭشەپ بېرىش، ھۆكۈم قىلغاندا ھەقلىق ئاساستا بولمىسا ھېچكىمنى ئارتۇق كۆرمەستىن ئادىل بولۇشتۇر.

ئاندىن ئاللاھ ئىھسانغا، يەنى ياخشىلىق قىلىشقا بۇيرۇيدۇ. ئىھسان — پەرزلەرنى ئورۇنلاشتۇرۇش، ئىبادەتلەرنى ئەڭ گۈزەل شەكىلدە ئادا قىلىش، شۇنداقلا باشقىلارغا قارىتا سۆز-ھەرىكەتتە ياخشىلىق قىلىش، ھەتتا ئۆزىگە لازىم بولمىسىمۇ ئىختىيارىي ياردەم بېرىش، زۇلۇم قىلغۇچىنى ئەپۇ قىلىش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

ئاللاھ يەنە يېقىن تۇغقانلارغا ياردەم بېرىشكە بۇيرۇيدۇ. يەنى ئۇلارغا ماددىي ۋە مەنىۋى جەھەتتىن ياردەم قىلىش، ئۇلار بىلەن ئالاقىنى ئۈزمەسلىك، ئۇلارغا ياخشىلىق قىلىش كېرەك.

ئاللاھ بۇ ئايەتتە يەنە ئۈچ خىل نەرسىدىن چەكلەيدۇ: بىرىنچىسى — قەبىھ ئىشلاردىن، يەنى سۆزدە ۋە ئەمەلدە قەبىھ بولغان ھەر قانداق ئىشتىن، مەسىلەن زىنا ۋە شۇنىڭغا ئوخشاش بۇزۇق ئىشلاردىن چەكلەيدۇ. ئىككىنچىسى — شەرىئەت ئېتىراپ قىلمايدىغان، ئىنكار قىلىدىغان ئىشلاردىن، يەنى كۇفر ۋە ھەر خىل گۇناھلاردىن چەكلەيدۇ. ئۈچىنچىسى — زۇلۇم ۋە تەكەببۇردىن، يەنى باشقىلارغا زۇلۇم قىلىش، ئۇلارغا تەجاۋۇز قىلىش ۋە ئۇلارغا قارىتا مەنپىي پوزىتسىيە تۇتۇشتىن چەكلەيدۇ.

ئاللاھ بۇ بۇيرۇق ۋە چەكلىمىلەر ئارقىلىق بىزگە ۋەز-نەسىھەت قىلىدۇ، ئاقىۋەتلەرنى ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ، شۇنداق قىلىپ بىز ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئەسلىگە ئېلىپ، ئۇنىڭدىن پايدىلىنىشىمىزنى، ئىبرەت ئېلىشىمىزنى ئۈمىد قىلىدۇ.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئىسلام دىنى پەقەت ئىبادەتلا ئەمەس، بەلكى ئىجتىمائىي ئادىللىق، ياخشىلىق، تۇغقاندارچىلىق ۋە ئەخلاقلىق ياشاشنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئەگەر بىز بۇ بۇيرۇقلارغا ئەمەل قىلساق، جەمئىيەتتە ئىناقلىق، ئادىللىق ۋە مېھرىبانلىق ئورنى تۇتىدۇ. ئاللاھ بىزنى بۇ ئايەتتىكى ھىكمەتلەرنى چوڭقۇر ئويلىنىپ، ئەمەلىيەتكە ئايلاندۇرۇشقا تەۋپىق بەرسۇن.