Nahl surasi — Oyat 90

Kalimalarning ma’nolari:

• العدل (Adl): Haqni o‘rnatish, har kimga haqqini berish, Allohga shirk keltirmasdan tavhid qilish va bandalar orasida insafli bo‘lish.
• الإحسان (Ihsan): Farz amallarni to‘liq va mukammal ado etish, shuningdek, odamlarga yaxshilik qilish, o‘z ixtiyori bilan qo‘shimcha yaxshiliklar qilish.
• إيتاء ذي القربى (Qarindoshlarga berish): Qarindosh-urug‘larga ularning haqlarini berish, ular bilan aloqani uzmaslik va ularga yordam qilish.
• الفحشاء (Fahsho): Yomon va jirkanch ishlar, so‘zda ham, amalda ham bo‘lgan buzuqliklar, masalan, zino va yomon so‘zlar.
• المنكر (Munkar): Aql va shariat tan olmaydigan, Islomda qoralangan barcha gunohlar va xato ishlar.
• البغي (Bag‘y): Odamlarga zulm qilish, haddan oshish, kibr va takanaburlik qilish.

Tafsir (Izoh):

Alloh taolo bu oliy martabali oyatda bandalariga uchta buyruq va uchta qaytaruvni jamlagan. U zot odil bo‘lishni buyuradi — ya’ni Allohga shirk keltirmasdan, Unga ixlos bilan ibodat qilish va bandalar orasida haqni o‘rnatish, har kimga loyiq bo‘lgan haqqini berish. So‘ngra ihsonni buyuradi — ya’ni farz amallarni mukammal ado etish, shuningdek, odamlarga yaxshilik qilish, hatto o‘ziga majburiy bo‘lmagan narsalarda ham saxovatli bo‘lish, zolimni kechirish kabi fazilatli ishlar. Keyin qarindoshlarga yaxshilik qilishni, ularning haqlarini berishni va ular bilan aloqani mustahkamlashni buyuradi.

Shuningdek, Alloh taolo bandalarini har qanday yomon va jirkanch ishlardan — so‘zda ham, amalda ham bo‘lgan buzuqliklardan, shariatda qoralangan barcha gunohlardan va odamlarga zulm qilish, haddan oshish, kibr va takanaburlikdan qaytaradi. Bu buyruq va qaytaruvlar bilan Alloh bandalariga pand-nasihat qiladi, ularni o‘ylashga va eslashga chorlaydi — toki ular bu nasihatlardan saboq olib, yaxshi ishlarga yopishib, yomon ishlardan yiroqlashsinlar.

Oyatdan olinadigan saboqlar va foydalar:

1. Alloh taolo bu oyatda Islom axloqining eng oliy tamoyillarini jamlagan: adl (odillik), ihson (go‘zallik bilan yaxshilik qilish) va qarindoshlarga yaxshilik — bu uchta fazilat jamiyatda tinchlik va baxt-saodatni ta’minlaydi.
2. Bu oyat musulmon hayotining to‘liq dasturidir: u shaxsiy, oilaviy va ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladi, har bir insonga o‘z o‘rnini va vazifasini ko‘rsatadi.
3. Islom dini nafaqat ibodat va marosimlardan iborat emas, balki u axloq, odob va ijtimoiy adolatni ham o‘z ichiga oladi. Bu oyat buni yaqqol namoyon qiladi.
4. Allohning bandalariga nasihat qilishi Uning rahm-shafqatining belgisidir — U bizni yaxshilikka yetaklab, yomonlikdan saqlashni xohlaydi.
5. Ushbu oyatda zulm, buzuqlik va gunohlardan qaytarilishi — insonning dunyo va oxiratda baxtli bo‘lishi uchun eng muhim omildir.