Nəhl surəsi — Ayə 90

Sözlərin izahı:

• Ədalət: Hər şeyi öz yerinə qoymaq, haqqı sahibinə vermək; Allahın haqqını (tövhid) və bəndələrin haqqını yerinə yetirmək.
• İhsan: Yaxşılıq etmək, lütf göstərmək; vacib olmayan yaxşı işləri də könüllü şəkildə etmək, bağışlamaq və yaxşılıqda artıq olmaq.
• Zil-qurba (ذِي الْقُرْبَى): Yaxın qohumlar, qohumluq əlaqəsi olan şəxslər.
• Fəhşa (الْفَحْشَاء): Çirkin söz və əməllər; xüsusilə zinə kimi açıq-aşkar pis işlər.
• Münkər (الْمُنكَر): Şəriətin qəbul etmədiyi, inkar etdiyi hər bir pis iş; şirk və günahlar.
• Bəğy (الْبَغْي): Zülm etmək, təcavüz etmək, insanlara qarşı təkəbbürlük göstərmək.
• Yəizukum (يَعِظُكُمْ): Sizə öyüd-nəsihət verir, xəbərdarlıq edir.
• Təzəkkərün (تَذَكَّرُونَ): Düşünüb ibrət alasınız, öyüd qəbul edəsiniz.

Ayənin təfsiri:

Uca Allah bu mübarək ayədə bəndələrinə ən ülvi dəyərləri əmr edir və ən pis əməllərdən çəkindirir. O, əvvəlcə ədaləti əmr edir: hər kəs Allahın haqqını — yəni Ona tək ibadət edib heç nəyi Ona şərik qoşmamağı — və bəndələrin haqqını yerinə yetirməlidir. Hakimiyyətdə, münasibətlərdə, ticarətdə və bütün işlərdə heç kimi haqsız yerə başqasından üstün tutmamaq, hər kəsə haqqını vermək ədalətin tələbidir.

Sonra Allah ihsanı əmr edir. İhsan, vacib olanı yerinə yetirməkdən daha yüksək bir mərtəbədir: könüllü olaraq ehsan etmək, ehtiyacı olana kömək etmək, zülm edəni bağışlamaq, yaxşılıqda artıq olmaq. Bu, insanı Allahın razılığına ən çox yaxınlaşdıran yoldur.

Allah həmçinin yaxın qohumlara yardım etməyi, onların ehtiyaclarını ödəməyi, qohumluq əlaqəsini qoruyub saxlamağı əmr edir. Qohumluq bağı, Allahın xüsusi diqqət yetirdiyi müqəddəs bir bağdır.

Daha sonra Uca Allah üç şeydən çəkindirir: fəhşadan — yəni zinə kimi çirkin söz və əməllərdən; münkərdən — şəriətin qəbul etmədiyi, ağıl və fitrətin də pis saydığı hər cür günahdan, xüsusilə şirkdən; və bəğydən — yəni insanlara zülm etmək, təcavüz göstərmək, təkəbbürlü davranmaqdan.

Allah bu əmrlər və qadağalarla sizə öyüd-nəsihət verir ki, düşünüb ibrət alasınız, öyüdü qəbul edib həyatınıza tətbiq edəsiniz.

Ey insan! Bu ayə necə də gözəldir — Allah səni ədalətə, yaxşılığa və qohumlara qayğıya çağırır, səni çirkinlikdən, günahdan və zülmdən uzaqlaşdırır. Bu, həyatının hər sahəsini işıqlandıran bir yol göstərişidir. Gəl bu çağırışa qulaq asaq, ədalətli olaq, yaxşılıq edək, qohumlarımızı unutmayaq və hər cür pislikdən uzaq duralaq ki, həm dünyada, həm axirətdə xoşbəxt olaq.