Ан-Нахль сүресі — Аят 90

1. Сөздердің мағынасы:

• الْعَدْلِ (әл-адл): Әділеттілік, әр нәрсені өз орнына қою, құқық иесіне құқығын беру.
• الْإِحْسَانِ (әл-ихсан): Жақсылық жасау, міндетті болмаса да қосымша жақсылық көрсету, істі кемел түрде орындау.
• إِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى (итәи зил-қурба): Туысқандарға беру, жақын адамдарға көмектесу, олармен байланысты үзбеу.
• الْفَحْشَاءِ (әл-фахша): Ашық ұятсыздық, әдепсіздік, зина сияқты жаман істер.
• الْمُنكَرِ (әл-мункар): Шариғат жоққа шығаратын, ақыл мен табиғат қабылдамайтын жамандық, ширк және басқа да күнәлар.
• الْبَغْيِ (әл-бағи): Зорлық-зомбылық, өзгеге озбырлық жасау, өзін жоғары ұстау.
• يَعِظُكُمْ (яғизукум): Сендерге насихат айтады, үгіттейді.
• تَذَكَّرُونَ (тәзәккарүн): Еске аласыңдар, ойланып, ғибрат аласыңдар.

1. Аяттың тәпсірі:

Аллаһ тағала бұл аятта өзінің құлдарына ең маңызды әмірлері мен тыйымдарын жеткізеді. Ол әділеттілікке бұйырады — бұл Аллаһтың құқығын орындау (Оны бір деп білу, ширктен аулақ болу) және құлдардың құқықтарын әділ түрде беру, ешкімге озбырлық жасамау, үкім шығарғанда тек қана хақ негізінде артықшылық беру дегенді білдіреді. Сондай-ақ ихсанға, яғни жақсылықты кемел түрде жасауға шақырады: Аллаһқа құлшылықты шын ықыласпен орындау, адамдарға сөз бен істе жақсылық көрсету, тіпті міндетті болмаса да кешірім жасау, садақа беру сияқты қосымша жақсылықтарға ұмтылу. Ол туысқандарға — жақын ағайын-туысқа қажетті көмек пен қамқорлық көрсетуге, олармен байланысты үзбеуге бұйырады.

Ал енді Аллаһ тыйым салатын нәрселерге келетін болсақ: Ол ашық ұятсыздықтан (мысалы, зина мен әдепсіз сөздерден), шариғат жоққа шығаратын барлық жамандықтан (ширк, күнәлар, бұзықтықтар) және адамдарға зорлық-зомбылық жасаудан, өзін өзгелерден жоғары ұстаудан тыйылады. Осы әмірлер мен тыйымдар арқылы Аллаһ сендерге насихат айтып, үгіттейді — бұл өсиеттерді есте сақтап, ойланып, ғибрат алуларың үшін.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Бұл аят Исламның негізгі қағидаттарын жинақтаған: әділеттілік, жақсылық жасау және туысқандық қарым-қатынасты сақтау — мұның бәрі мұсылман өмірінің тірегі.
• Аллаһ тек тыйым салып қана қоймай, алдымен жақсылыққа шақырады. Бұл Исламның адамды жақсылыққа бастайтын, жүректі жұмсартатын дін екенін көрсетеді.
• Әділеттілік пен ихсан бірге айтылуы — тек әділ болу жеткіліксіз, одан да жоғары деңгейге — жақсылық жасауға ұмтылу керек екенін білдіреді.
• Туысқандарға көмектесу — Исламдағы үлкен сауапты іс. Бұл отбасылық байланысты нығайтып, қоғамды біріктіреді.
• Аяттағы тыйымдар — ұятсыздық, жамандық және зорлық — қоғамды бүлдіретін нәрселер. Ислам осылардан таза болуды талап етеді.
• «Сендерге насихат айтады, еске алуларың үшін» деген сөз — Аллаһтың әмірлері адамның пайдасы үшін екенін, оларды ойланып, өмірде қолдану керектігін ескертеді.
• Осы аятты оқып, оған амал еткен адам Исламның қаншалықты әділ, мейірімді және адамгершілікке толы дін екенін түсінеді. Бұл — жүрекке жылылық ұялатып, дінге деген сүйіспеншілікті арттыратын аят.