Сураи Ан-Нахль — Оят 90

1. Маънои калимаҳое, ки ба шарҳ ниёз доранд:

• Ал-ъадл (الْعَدْل): адолат, инсоф; додани ҳақи ҳар соҳиби ҳақ ба ӯ, бе тарафдорӣ.
• Ал-иҳсон (الْإِحْسَان): некӯкорӣ; анҷом додани амалҳо ба таври беҳтарин ва зиёда аз он чи ки фарз аст.
• Итои зал-қурбо (إِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَىٰ): додани ҳаққи хешовандон, силаи раҳм — пайвандӣ ва кӯмак ба наздикон.
• Ал-фаҳшо (الْفَحْشَاء): ҳар гуноҳи зишт ва қабеҳ, ба мисли зино ва гуфтори ношоиста.
• Ал-мункар (الْمُنكَر): ҳар коре, ки шаръ онро рад мекунад ва қабул надорад, ба мисли ширк ва гуноҳҳо.
• Ал-бағй (الْبَغْي): зулм, таҷовуз ва худписандӣ бар мардум.
• Яъизукум (يَعِظُكُمْ): шумо роҳ насиҳат мекунад ва панд медиҳад.
• Лаъаллакум тазаккарун (لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ): то шояд шумо панд гиред ва ба ёд оред.

1. Тафсири оят:

Аллоҳи таъоло дар ин ояти шарифа бандагони худро ба се чиз фармон медиҳад ва аз се чиз наҳй мекунад.

Аввал фармон ба адолат медиҳад: яъне ҳар кас ҳаққи Аллоҳро — тавҳид ва ибодати холис — ва ҳаққи бандагонро — додани ҳаққи ҳар соҳиби ҳақ — адо кунад. Дар ҳукмронӣ ва доварӣ касеро бар каси дигар бе ҳақ бартарӣ надиҳад.

Дуюм фармон ба некӯкорӣ медиҳад: яъне банда на танҳо фарзҳоро адо кунад, балки бо амалҳои ихтиёрӣ низ ба Аллоҳ ва ба мардум некӯкорӣ кунад — садақаи нафлӣ диҳад, аз золим гузашт кунад, бо гуфтор ва рафтори некӯ бо мардум муносибат намояд.

Сеюм фармон ба додани ҳаққи хешовандон медиҳад: ба падару модар, бародару хоҳар ва дигар наздикон он чи ба онҳо ниёз доранд, бирасонад ва пайвандии хешро нашиканад.

Сипас аз се чиз наҳй мекунад:

Аввал аз фаҳшо — ҳар гуноҳи зишт ва қабеҳ, хоҳ дар гуфтор бошад, хоҳ дар кирдор, ба мисли зино ва суханони ношоиста.

Дуюм аз мункар — ҳар чизе, ки шаръ онро инкор мекунад ва намеписандад, аз қабили ширк, куфр ва ҳамаи гуноҳҳо.

Сеюм аз бағй — зулм ва таҷовуз бар мардум, худписандӣ ва бартарӣ ҷӯстан бе ҳақ.

Пас Аллоҳ бо ин амру наҳй шуморо насиҳат мекунад ва ба оқибатҳои кор огоҳ месозад, то шояд шумо панд гиред, амрҳои Ӯро ба ҷо оред ва аз наҳйҳои Ӯ даст кашед.

1. Фоидаҳое, ки аз ин оят бармеоянд ва мардумро ба Ислом ва Қуръон меҳрубон мекунанд:

• Ин оят нишон медиҳад, ки Ислом дини адолат ва некӯкорӣ аст; ҳар мусалмон бояд бо ҳама, ҳатто бо душманаш, одилона рафтор кунад.
• Ислом танҳо ба ибодат маҳдуд нест, балки ба муносибат бо хешовандон ва кӯмак ба наздикон низ аҳамияти калон медиҳад — ин дини раҳм ва меҳрубонӣ аст.
• Наҳй аз фаҳшо, мункар ва зулм нишон медиҳад, ки Ислом ҷомеаи пок, бе зулм ва бе гуноҳ мехоҳад.
• Оят бо сухани нарм ва насиҳат хотима меёбад: «то шояд шумо панд гиред» — ин нишон медиҳад, ки Қуръон китоби ҳидоят ва раҳмат аст, на китоби маҷбурӣ.
• Ҳар кас ин оятро амалӣ кунад, дар дунё сулҳу осоиш ва дар охират савоби бузург хоҳад ёфт.