سوره کهف — آیه 79

معانی کلمات:

• مَسَاكِينَ: بینوایان و ضعیفانی که دارایی اندکی داشتند.
• أَعِيبَهَا: آن را معیوب و ناقص گردانم (ایجاد عیب در آن).
• وَرَاءَهُم: در پیش روی آنان (در مسیر و مقابلشان) — و در برخی وجوه به معنای پشت سرشان نیز آمده است.
• غَصْبًا: به زور و ستم، بدون پرداخت بهای آن.

تفسیر آیه:

خضر علیه السلام در پاسخ به اعتراض موسی علیه السلام درباره سوراخ کردن کشتی، فرمود: آن کشتی متعلق به گروهی از بینوایان و مستمندان بود که با آن در دریا کار می‌کردند و از این راه روزی خود را به دست می‌آوردند. من خواستم آن را معیوب کنم تا از خطر بزرگ‌تری نجات یابد؛ زیرا در پیش روی آنان پادشاهی ستمگر بود که هر کشتی سالم و بی‌عیبی را به زور و غصب از صاحبانش می‌گرفت. با این عیب‌دار کردن، کشتی از دید آن پادشاه بی‌ارزش می‌شد و در اختیار صاحبان بینوایش باقی می‌ماند. این عمل، هرچند در ظاهر زیان‌آور بود، اما در حقیقت حفظ مال آن مستمندان از چنگال ستمگر بود و مصلحتی بزرگ‌تر در آن نهفته بود.

فواید و پیام‌های آیه:

• در برخی موارد، ضررِ کوچک و ظاهری، وسیله‌ای برای دفع ضرر بزرگ‌تر و حفظ منافع مهم‌تر است؛ پس نباید به ظاهر حوادث قضاوت کرد.
• خداوند متعال بندگان مؤمن خود را از شر ستمگران حفظ می‌کند، حتی به وسایلی که ظاهر آن ناخوشایند است.
• اعمال اولیای خدا و بندگان صالح او همواره بر پایه حکمت و مصلحت است، هرچند درک آن برای دیگران دشوار باشد.
• اسلام به حمایت از ضعیفان و مستمندان اهمیت می‌دهد و حفظ مال و جان آنان حتی با تدابیر غیرمنتظره، ارزشمند است.
• این داستان می‌آموزد که در برابر قضای الهی و تدبیر اولیای او، باید صبور بود و به خیر و حکمت نهفته در امور اعتماد داشت.