سوره کہف — آيت 79

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• مَسَاكِينَ: غريب ۽ بيوس ماڻهو، جن وٽ گهڻو ڪجهه نه هجي.
• أَعِيبَهَا: ان ۾ عيب پيدا ڪريان، يعني ان کي خراب يا ناقص بڻايان.
• وَرَاءَهُم: انهن جي اڳيان يا انهن کان پوءِ، يعني سامهون.
• غَصْبًا: زبردستي ۽ ناحق ڦرڻ، بغير رضامندي جي کسي وٺڻ.

2) تفسير:

حضرت خضر عليه السلام حضرت موسيٰ عليه السلام کي ان ڳالهه جي وضاحت ڪندي فرمايو ته جيڪا ٻيڙي مون خراب ڪئي، اها ڪجهه غريب ۽ بيوس ماڻهن جي هئي، جيڪي سمنڊ ۾ محنت مزدوري ڪري پنهنجي گذر سفر جو سامان ڪندا هئا. مون ان ٻيڙي ۾ عيب پيدا ڪرڻ جو ارادو ڪيو، يعني ان کي اهڙو ناقص بڻايو جو اها ڪنهن به ڪم جي نه رهي. ان جو سبب اهو هو ته انهن جي اڳيان هڪ بادشاهه هو، جيڪو هر سٺي ۽ صحيح ٻيڙي زبردستي کسي وٺندو هو ۽ ان جي مالڪن کي ڪجهه به نه ڏيندو هو. پر جيڪڏهن ٻيڙي ۾ ڪو عيب هجي ها ته اهو بادشاهه ان کي نه وٺي ها ۽ اهي غريب ماڻهو پنهنجي ٻيڙي سان محنت مزدوري ڪري پنهنجو روزگار هلائي سگهيا ها. پوءِ اهو ٻيڙي کي خراب ڪرڻ درحقيقت انهن غريبن جي حفاظت ۽ مدد لاءِ هو، نه ته انهن کي نقصان پهچائڻ لاءِ.

3) فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ پنهنجي حڪمت ۽ رحمت سان اهڙا فيصلا ڪري ٿو، جيڪي ظاهري طور تي نقصان جهڙا لڳن ٿا، پر حقيقت ۾ ان ۾ بيشمار فائدا ۽ حفاظت هوندي آهي.
• غريب ۽ بيوس ماڻهن جي مدد ڪرڻ ۽ انهن جي حقن جي حفاظت ڪرڻ اسلام جي عظيم تعليم آهي.
• ظالم ۽ زبردستي ڪرڻ واري جي اڳيان حڪمت سان اهڙو انتظام ڪرڻ جائز آهي، جنهن سان بيگناهه ماڻهن جي جان ۽ مال محفوظ رهي.
• اهو سيکاريندو آهي ته هر مشڪل ۾ الله جي حڪمت تي ڀروسو رکڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته هو ئي بهترين تدبير ڪندڙ آهي.
• قرآن مجيد ۾ اهڙا واقعا بيان ٿيل آهن، جيڪي انسان کي صبر، حڪمت ۽ الله جي رحمت تي يقين سيکاريندا آهن ۽ اسلام ڏانهن راغب ڪندا آهن.